scrollTop top

Zo ziet de wereld eruit in 2050

We schrijven het jaar 2050. Generatie Greta is van middelbare leeftijd, en onder hen mijn twee zonen, die flirten met de 50. Hun tienerangst voor het volledige uitsterven van het menselijk ras is nog niet uitgekomen, maar het risico op een ineenstorting van onze beschaving is groter dan ooit tevoren – en neemt gestaag toe. Welkom in een wereld waar kinderen leven met een niveau van angst dat hun grootouders zich nauwelijks hadden kunnen voorstellen.

Journalisten zijn getraind om te rapporteren over het zeer recente verleden, niet om in kristallen bollen te kijken. Maar laten we het toch even proberen, daarbij gesterkt door dit: zowat alles wat 20 jaar geleden door vooruitziende klimaatwetenschappers werd voorspeld is ondertussen uitgekomen.

Anno 2020 zijn de desastreuze gevolgen van de opwarming van ons klimaat legio, tenminste voor wie z’n ogen wil open doen. In 2003, toen 70.000 Europeanen voortijdig stierven door een verschroeiende hittegolf, luidde het bij meteorologen nog dat zoiets “extreem uitzonderlijk” was – iets wat maar één keer voorkomt of wordt overtroffen over honderd jaar. Zelfs toen al zagen klimaatwetenschappers dat anders. Tegen 2020 zouden zomers met dat soort extreme toestanden de norm worden, zegden ze. Je kan moeilijk stellen dat ze ernaast zaten. Op 25 juli 2019 steeg het kwik in ons land naar 41,8 graden Celsius. Boven de 40 graden gaan in ons land werd niet zo lang geleden afgedaan als onmogelijk. De zomer van 2018 was de warmste en vooral droogste in zeker drie eeuwen. Sinds 2010 kende de wereld, wellicht sinds er sprake is van onze soort sapiens, z’n zeven warmste jaren.

80.000.000.000.000 liter water 

Twintig jaar geleden anticipeerden klimaatwetenschappers ook terecht hoeveel vijandiger dit het klimaat zou maken tegen 2020. Ze voorspelden steeds hevigere stormen (de jongste vier jaar waren er voor het eerst elk jaar orkanen van categorie 5). Harvey, één van die stormen, dumpte in vijf dagen tijd 80.000.000.000.000 liter water boven een deeltje van Texas en Louisiana in 2017. Dat is vier keer meer dan al het water in de 3.730 kilometer lange Mississippirivier zit. Stel dat de provincies Antwerpen en Limburg een meer zouden zijn dat gemiddeld 19 meter diep is; wel, je zou het kunnen vullen met het water dat Harvey toen dropte. In amper vijf dagen.

Stormen van dit kaliber gaan in de nabije toekomst steeds vaker voorkomen. We weten eigenlijk zelfs al ongeveer wat we kunnen verwachten. Tussen 5 en 10 procent meer regen globaal gezien voor elke graad dat ons klimaat opwarmt. Dat lijkt niet onoverkomelijk, maar het probleem is dat het een gemiddelde is, en gemiddeldes zijn een puur mathematisch gegeven, zeker in dit geval.

Twintig jaar geleden voorspelden wetenschappers ook een intensivering van bosbranden (denk aan Siberië en de Amazone dit jaar, de ondertussen jaarlijkse vuurzeeën in Californië en het drama dat zich de jongste maanden in Australië voltrok). Ze voorspelden dat natuurbranden veroorzaakt door een veranderd klimaat jaarlijks met vijf procent zouden toenemen tegen 2020. We zitten inmiddels aan zes procent. In 2019 zagen we voor het eerst systematisch bosbranden in het Middellandse Zeegebied tijdens de wintermaanden. 

Eveneens voorspeld twintig jaar geleden: het massaal verbleken van koraalriffen (wat effectief gebeurt met toenemende frequentie over het grootste deel van de wereld). Het 2.300 kilometer lange Great Barrier Reef is het grootste koraalrif ter wereld. De jongste jaren werd het minstens één keer en soms zelfs twee keer per jaar getroffen door verbleking. 29 procent van het koraal in ondiep water is daardoor al doodgegaan volgens de Great Barrier Reef Marine Park Authority (GBRMPA).

Ook meer specifieke voorspellingen die twintig jaar geleden werden gemaakt zijn uitgekomen ondertussen: overstromingen in Bangladesh, wanhopige droogtes in Zuid-Afrika, voedseltekorten in de Sahel en de opening van de noordwestelijke doorgang door krimpend zeeijs.

Dat al die dingen correct voorspeld werden 20 jaar geleden bewijst dat de klimaatwetenschap zelfs toen al erg robuust was. Ze is vandaag de dag nog preciezer, wat goed nieuws is in termen van anticiperen op de risico’s, maar diep verontrustend is wanneer we bedenken hoe die vervelende wetenschappers verwachten dat het klimaat in ons leven nog meer gaat veranderen.

Tenzij de uitstoot van broeikasgassen het volgende decennium dramatisch (lees: bijna volledig) wordt afgebouwd, komt er een heel erg donkere tijd aan voor de mensheid. 

Een andere planeet

Laten we eens kijken hoe de wereld eruit zal zien in 2050 als de mensheid olie, gas, steenkool en bossen blijft verbranden aan de huidige snelheid.

Het verschil zal zichtbaar zijn vanuit de ruimte. Tegen het midden van de 21ste eeuw is de wereldbol aanzienlijk veranderd ten opzichte van toen de bemanning van Apollo 17 op 7 december 1972 voor het eerst een kleurenfoto nam van onze hele planeet. De witte noordelijke ijskap verdwijnt volledig elke zomer, terwijl de ijsvlakte op de zuidelijke pool onherkenbaar gekrompen zal zijn. De weelderige groene regenwouden van de Amazone, Congo en Papoea-Nieuw-Guinea zijn veel kleiner geworden en wat er nog rest zal mogelijk door rook niet meer zichtbaar zijn vanuit de ruimte. Van de subtropen tot de middelste breedtegraden, vormt een groezelige witte band van woestijnen een verdikkende ring gevormd rond het noordelijk halfrond.

Kustlijnen zullen hervormd zijn door de stijgende zeespiegel. In 2050 zitten we ‘maar’ aan een zeespiegelstijging van iets meer dan 30 centimeter, ruim onder de 2 meter die we in 2100 zouden kunnen bereiken. Maar die 30 centimeter is nog steeds genoeg om onbeschermde stukken land te overspoelen. Stormvloeden vervagen periodiek de grenzen tussen land en zee, waardoor de wegen van megasteden steeds vaker op de grachten van Venetië zullen lijken.

Op aarde veranderen stijgende temperaturen de wereld op een manier die niet langer alleen door fysica en scheikunde kan worden verklaard. Het steeds vijandigere weer belast sociale relaties en doet rare dingen met de geestelijke gezondheid van de mensen. Het verstoort de economie en krijgt zware politieke gevolgen.

De wereld in 2050 is vijandiger en minder vruchtbaar, drukker en minder divers. In vergelijking met 2019 zijn er meer bomen maar minder bossen, meer beton ook maar minder stabiliteit. De rijksten hebben zich teruggetrokken in geklimatiseerde heiligdommen achter steeds hogere muren. De armen worden blootgesteld aan de steeds hardvochtigere elementen. Iedereen lijdt onder stijgende prijzen, conflicten, stress en depressie, onzekerheid en wanhoop. 

De opwarming van de aarde overschreed een paar jaar eerder de grens van 1,5 graden Celsius en versnelt nu tegen het einde van de eeuw naar 3 of ​​misschien zelfs 4 graden. Het voelt alsof de wijzerplaat van een fornuis van negen uur naar middernacht is gedraaid. Los Angeles, Sydney, Madrid, Lissabon en mogelijk zelfs Parijs ondergaan nieuwe recordtemperaturen van meer dan 50 graden Celsius. Het klimaat van Brussel lijkt op dat van 30 jaar eerder in Barcelona. 

Over de hele wereld nemen droogtes toe en extreme hitte is een way of life geworden voor 1,6 miljard mensen. Marathons, wereldbekers voetbal en de Olympische Spelen zijn allemaal naar de winter verplaatst door de ovenachtige hitte in veel steden. Als ze nog worden gehouden, want het is onmogelijk om de uitstoot die ze teweegbrengen te rechtvaardigen en de wereld is sowieso niet langer in de stemming voor dat soort vertier.

Extreem weer is ondertussen de grootste zorg van iedereen behalve een kleine elite geworden. Het veroorzaakt overal verwoesting, maar de grootste ellende wordt gevoeld in armere landen. Dhaka, Dar Es Salaam en andere kuststeden worden bijna elk jaar getroffen door stormvloeden en andere extreme zeespiegelincidenten die zich vroeger maar eens per eeuw voordeden. In navolging van Jakarta zijn verschillende hoofdsteden verhuisd naar minder blootgestelde regio’s. 

Maar overstromingen, hittegolven, droogtes en branden zijn in toenemende mate catastrofaal. Gezondheidszorgsystemen worstelen om ze het hoofd te bieden. De economische kosten verlammen slecht voorbereide financiële instellingen. Verzekeringsmaatschappijen weigeren dekking te bieden voor natuurrampen. Regeringen worstelen om het hoofd te bieden. 

Tipping points en dominosteentjes

Wat het allemaal nog wat op de spits drijft is de grillige manier waarop de temperatuur op de planeet toeneemt. In plaats van soepel, voorspelbaar te stijgen, schokt die naar boven. Dat komt omdat omslagpunten – tipping points, het spul van wetenschappelijke nachtmerries – elkaar opvolgen: methaanafgifte uit permafrost; een afsterven van de kleine mariene organismen die miljarden tonnen koolstof vasthielden; de uitdroging van tropische bossen, …

Mensen zijn zich gaan realiseren hoe de natuurlijke, levensondersteunende systemen van de wereld onderling verbonden zijn. Meer warmte betekent meer bosbranden. Waardoor meer bomen uitdrogen. Die gemakkelijker verbranden. Waardoor meer koolstof vrijkomt. Waardoor de mondiale temperatuur hoger wordt. Waardoor meer ijs smelt. Waardoor meer van de aarde wordt blootgesteld aan zonlicht. Dat de polen verwarmt. Wat de temperatuurgradiënt met de evenaar verlaagt. Wat oceaanstromingen (en de weersystemen die daar aan vasthangen) vertraagt. Wat resulteert in meer extreme stormen en langere periodes van droogte. 

Al die vallende dominosteentjes zorgen er ook voor dat we omslagpunten bereiken die zich niet beperken tot de natuurkunde: ze veroorzaken ook economische, politieke en psychologische tipping points. Eén voorbeeld: de Amazone verandert in een savanne omdat het verlies van bos de regenval verzwakt, waardoor de oogsten afnemen, waardoor boeren een economische motivatie hebben om meer land vrij te maken om verloren productie in te halen, wat meer branden en minder regen betekent.

Massale migratie

Het internationale panel voor klimaatverandering van de Verenigde Naties verwacht dat de voedselproductie de komende decennia tot 6 procent zal dalen als gevolg van droogtes, overstromingen en zeespiegelstijging. De timing kon niet slechter zijn. Tegen 2050 zal de wereldbevolking naar verwachting stijgen tot 9,7 miljard. Er zullen dus meer dan twee miljard meer monden te voeden zijn.

En wanneer gewassen falen en honger dreigt, worden mensen gedwongen te vechten of te vluchten. Tussen de 50 en 700 miljoen mensen zullen halverwege de eeuw uit hun huizen worden verdreven als gevolg van alleen bodemdegradatie, schat het Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES). Natuurbranden, overstromingen en droogte zullen vele anderen ertoe aanzetten om binnen en over de grenzen te migreren. 

Een andere trigger voor massale migratie is het afsmelten van gletsjers in de bergen. Smeltwater is essentieel voor een kwart van de wereldbevolking. De armsten worden opnieuw het zwaarst getroffen, hoewel zij de minste verantwoordelijkheid dragen voor de klimaatcrisis. 

Thugocratie

Tegen 2050 gaat die klimaatapartheid hand in hand met een steeds autoritairder politiek landschap. Drie decennia eerder stemden bezorgde kiezers een generatie populistische ‘sterke mannen’ aan de macht in de hoop dat ze de klok terug konden draaien naar een stabielere wereld. In plaats daarvan zorgde hun nationalisme ervoor dat een wereldwijde oplossing nog moeilijker te bereiken was. 

Politici gaven er in de jaren ’20 en ’30 de voorkeur aan zich te concentreren op de immigratie-gevolgen van opwarming van de aarde in plaats van op de oorzaken. Toen de kiezers hun fout beseften, was het te laat. De thugocratiën, regeringen geleid door criminelen en bedriegers, weigerden hun macht op te geven. 

‘Tegen 2050 zullen veel van de meest schadelijke en extreme weersomstandigheden die we de afgelopen jaren hebben gezien, gemeengoed worden’

Politici ontkenden ook niet langer de klimaatcrisis maar gingen die gebruiken om steeds repressievere beleidsmaatregelen te verantwoorden. Of om absurde, peperdure ​​technologische oplossingen te rechtvaardigen die uiteindelijk vooral de zakken van hun sponsors vulden en als wapens konden worden ingezet: anno 2050 spreken we van geotechnische oorlogsvoering, waarbij supermachten in staat zijn om zonlicht te blokkeren of regenvalpatronen te verstoren van rivalen.

Misschien is het allemaal wat vergezocht, maar, dat werd ook gezegd van de voorspellingen die de klimaatwetenschappers twintig en zelfs dertig jaar geleden deden, en die eigenlijk nog extremer uitvielen in de praktijk. ‘Tegen 2050 zullen veel van de meest schadelijke en extreme weersomstandigheden die we de afgelopen jaren hebben gezien, gemeengoed worden’, waarschuwt Michael Mann, de wetenschapper die de wereld de hockeystick-grafiek gaf en die nu directeur is van het Earth System Science Center aan de Pennsylvania State University. ‘In een wereld waar we dag na dag voortdurende weerrampen zien, zou onze maatschappelijke infrastructuur wel eens kunnen falen … We zullen het uitsterven van onze soort niet zien, maar een maatschappelijke ineenstorting lijkt evident.’

Er is zeker een storm op komst. De wetenschap is daar duidelijk over. De vraag is nu hoe we ermee omgaan. Dat hebben we nog steeds voor een stuk, zij het met de dag minder, zelf in de hand.

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.220.369
  • Aantal
    doden
    1.131.337
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    253.386
  • Aantal
    doden
    10.539