Dit moet je weten over Yuval Noah Harari

Wanneer Yuval Noah Harari spreekt, luistert de wereld. Of tenminste, veel van het lezerspubliek ter wereld. Zijn eerste twee blockbusters, Sapiens: Een kleine geschiedenis van de mensheid en Homo Deus:
Een kleine geschiedenis van de toekomst
, hebben wereldwijd
12 miljoen exemplaren verkocht en zijn jongste boek, 21 lessen
voor de 21ste eeuw
, staat overal op bestsellerlijsten. Barack Obama, Bill Gates en Mark Zuckerberg zingen zijn lof. Maar wie is deze intellectuele superster?

Yuval Noah Harari werd geboren op 24 februari 1976 in Kirjat Ata, een voorstad van Haifa. Zijn ouders hebben hun roots in Libanon en stammen af van Sefardische Joden (Joden van wie de voorouders in Spanje en Portugal leefden) maar waren niet praktiserend gelovig. Yuvals kinderjaren speelden zich af tegen een socio-economisch drama: Kirjat Ata groeide en bloeide rondom de Ata-textielfabrieken, ooit een van de grotere bedrijven in Israël. Maar in de jaren tachtig ging het bedrijf definitief failliet omdat het niet tegen de concurrentie uit Oost-Azië opgewassen was, met alle gevolgen van dien voor de werkgelegenheid in de stad. De Ata-fabrieken produceerden ook kleding voor het Israëlische defensieleger, maar het leger prefereerde duurdere kleding uit de VS te kopen – in het kader van wapendeals met de Amerikanen. 

Harari’s echtgenoot Itzik is ook zijn persoonlijke manager

Harari studeerde van 1993 tot 1998 geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en specialiseerde zich in de militaire geschiedenis van de middeleeuwen. Hij behaalde in 2002 zijn PhD aan het Jesus College van de Universiteit van Oxford. Sinds 2005 is hij hoogleraar aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem.  Yuval Harari is homoseksueel. Hij leerde zijn echtgenoot, Itzik Yahav, kennen in 2002, toen hij terugkeerde naar Israël. De twee trouwden in Toronto (Canada) en wonen in de mosjav Mesilat Zion (een coöperatieve landbouwnederzetting) in de buurt van Jeruzalem. Yahav is naast Harari’s partner ook zijn persoonlijke manager, en de schrijver noemt hem weleens ‘my internet of all things’

Volgens Harari heeft de huidige mens drie revoluties doorlopen, een cognitieve, een agrarische en een wetenschappelijke

Drie revoluties

Tot 2014 was Harari een relatief onbekende wetenschapper, gespecialiseerd in de geschiedenis van de middeleeuwen. Zijn boek Sapiens: A Brief History of Humankind kwam toen in Engelse vertaling uit – nadat het drie jaar eerder in het Hebreeuws gepubliceerd was. Het katapulteerde Harari meteen naar wereldfaam. Het is het verhaal over de homo sapiens, vanaf de steentijd tot aan de 21ste eeuw. De centrale vraag van het boek luidt: hoe is de mens kunnen evolueren van een onbeduidende soort in een uithoek van Afrika tot de hedendaagse heerser over alle levensvormen wereldwijd? Het antwoord zit volgens Harari in drie revoluties.

De mens evolueerde volgens Harari dankzij drie revoluties

Volgens de schrijver was er 70.000 jaar geleden sprake van een cognitieve revolutie: de mens verwierf betere hersenen, waardoor hij meer greep kreeg op de wereld en zijn taalvermogen uitbreidde. Door taal was hij in staat om sociale relaties te benoemen en om te communiceren over abstracte begrippen, zoals goden, het leven na de dood, eer en rechtvaardigheid. De mens, betoogt Harari, dankt zijn bestaan op deze aarde aan zijn vermogen om gemeenschappelijke verhalen te verzinnen, waarmee we samen kunnen leven en werken. Het uitwisselen van sociale informatie en gemeenschappelijke mythes maakte het samenwerken in grotere groepen mogelijk. 70.000 jaar geleden verliet de homo sapiens Oost-Afrika en werd hij in vrij korte tijd de baas in het Midden-Oosten, Europa en Oost-Azië. De neanderthalers die daar woonden waren groter en meer gespierd, maar ze konden minder goed in groepen vechten en stierven uit.

De tweede revolutie was de overgang van het jagen naar de landbouw, 11.000 jaar geleden. De landbouw maakte het mogelijk meer monden te voeden en voedselvoorraden aan te leggen, waardoor grotere dorpen en steden konden ontstaan. Harari beschouwt de geschiedenis niet als een proces van continue vooruitgang, en de agrarische revolutie niet als een onverdeeld succes. De eerste boeren hadden een eenzijdigere voeding en een zwakkere gezondheid dan hun plukkende en jagende voorouders. Maar de samenlevingsverbanden werden steeds groter, tot grote koninkrijken en keizerrijken, gebaseerd op religies en andere gedeelde ordeningen in de maatschappij.

Vanaf 1500 vindt in West-Europa de wetenschappelijke revolutie plaats, de derde revolutie. De toenmalige elite (machthebbers, bestuurders, geleerden, kunstenaars) raakte er meer en meer van overtuigd dat de gedeelde kennis beperkt was en dat ze nog veel zaken niet wisten. Het streven naar meer kennis, het investeren in onderzoek en de centrale plaats van waarneming en wiskunde leidden tot een explosie van de wetenschappen. De nieuw verworven kennis werd gebruikt om nieuwe technologieën en capaciteiten te ontwikkelen. Het verbond tussen wetenschap, technologie en economie leidde tot de wereld waarin wij nu leven, met ongeziene uitdagingen en mogelijkheden.

Drie bestsellers

Sapiens is ondertussen uitgekomen in 45 talen. Het staat, vijf jaar na uitkomen, nog steeds in de bestsellerlijst van de New York Times en won een pak prijzen, onder meer de Wenjin Book Award van de National Library of China voor het beste boek dat in 2014 gepubliceerd werd. Alex Preston schreef vier jaar na de publicatie in The Guardian dat Sapiens een ‘publicatiefenomeen’ was geworden met ‘wild succes’, symptomatisch voor een bredere trend naar ‘intelligente, uitdagende non-fictie, vaak boeken van enkele jaren oud’. Tegelijkertijd vermeldde The Guardian het boek als een van de tien ‘beste intelligente boeken van het decennium’. Sapiens werd aangeprezen door Mark Zuckerberg en Barack Obama, en Bill Gates zette het in zijn lijst met tien favoriete boeken. Twee jaar na het verschijnen van Sapiens verscheen    

 Homo Deus: A Brief History of Tomorrow. Daarin werpt Harari een blik in de toekomst en bekijkt hij de dromen en nachtmerries die de 21ste eeuw kunnen gaan vormen: van onsterfelijk worden tot het creëren van kunstmatige intelligentie. Hij stelt daarbij essentiële vragen zoals: Waar gaan we vanaf hier naartoe? Hoe beschermen we deze kwetsbare wereld tegen onze eigen vernietigende krachten?

21 lessen voor de 21ste eeuw is Harari’s recentste boek, waarin hij zijn licht laat schijnen over het heden. In dit boek belicht hij de grote kwesties van de 21ste eeuw. De centrale vraag is of een nieuwe, rijke kaste van biologische supermensen met behulp van kunstmatige intelligentie (AI) alle macht krijgt. Twee processen samen – de biotechnologie en de opkomst van AI – zouden ertoe kunnen leiden dat de mensheid zich opsplitst in een kleine klasse van supermensen die creativiteit en gezondheid kopen en een massale onderklasse van arme mensen, een klasse die haar economische waarde verliest.

Onheilsprofeet

Volgens Harari is er, juist in tijden van onzekerheid en opeenvolgende technologische veranderingen, behoefte aan mensen (zoals hij) die ons een blik gunnen op de wereld, zoals die er waarschijnlijk in 2050 of 2100 zal uitzien. Hij voorspelt dat elke zeven tot tien jaar de wereld drastisch zal veranderen en elke keer ontstaat daardoor weer een cultuurshock. De technologische ontwikkelingen gaan zo snel, aldus Harari, dat je jezelf steeds opnieuw moet uitvinden. 

Hij noemt zichzelf geen ziener, maar liever iemand die de te voorziene mogelijkheden schetst om complicaties in de toekomst te voorkomen. Photo: Olivier Middendorp

Tegelijkertijd vraagt hij zich af hoe vaak een mens zich binnen één leven kan aanpassen. Met het ouder worden is het geestelijk evenwicht steeds lastiger te bewaren. Met betrekking tot het onderwijs adviseert hij een nieuw leervak: emotionele intelligentie. Die vaardigheid zul je in de toekomst het meest nodig hebben om je voortdurend te kunnen aanpassen aan de steeds sneller veranderende omstandigheden. Zijn uitspraken dat ‘geen enkele baan veilig is voor automatisering’ en ‘persoonlijke keuzes worden overgenomen door algoritmes’ bezorgen hem de naam van een pessimist en een onheilsprofeet. Hij noemt zichzelf geen ziener, maar liever iemand die de te voorziene mogelijkheden schetst om complicaties in de toekomst te voorkomen.

Harari is veganist, heeft geen smartphone en mediteert twee uur per dag

In zijn dagelijks leven is Harari niet gericht op materieel comfort, maar beoefent hij introspectie door middel van twee uur vipassana-meditatie per dag – een uur ’s morgens en een uur ’s avonds. Mediteren heeft zijn leven voorgoed veranderd, schrijft hij in zijn jongste boek. Elk jaar gaat Harari ook op een meditatieretraite van dertig dagen of langer, in stilte en zonder boeken of sociale media. Hij heeft overigens nog steeds zelf geen smartphone. Hij droeg Homo Deus op aan zijn leraar, S.N. Goenka, ‘die me liefdevol belangrijke dingen leerde. Ik had dit boek niet kunnen schrijven zonder de focus, vrede en het inzicht dat ik verkregen had door vijftien jaar lang vipassana te beoefenen’. Harari is ook een veganist, en dat werd hij door onderzoek te doen voor zijn boeken. Opvallend is ook dat hij een groot liefhebber is van sciencefictionboeken, omdat zij volgens hem het meest authentiek een mogelijke toekomst weergeven. Zijn favoriete roman is Brave New World van Aldous Huxley