scrollTop top

Waarom het instortende geboortecijfer ons niet zal redden van klimaatverandering

Het wereldwijde vruchtbaarheidscijfer is sinds 1950 al gehalveerd en zal in de meeste landen vóór 2050 onder het niveau van 2,1 komen, het cijfer dat nodig is om een bevolking niet te doen krimpen. Dat lijkt goed nieuws. Maar het probleem is de tijdlijn. De bevolking krimpt niet snel genoeg om een ​​klimaatcrisis te voorkomen.

Overbevolking als bedreiging voor de planeet is geen nieuw idee: het bestond lang voordat iemand hoorde over klimaatverandering. De Engelse econoom Thomas Malthus sloeg al in 1798 alarm. Hij beweerde toen al dat het potentieel voor bevolkingsgroei onze natuurlijke hulpbronnen zou uitputten.

In 1968 verscheen Paul Erlichs The Population Bomb. In dat boek werd een wereldwijde hongersnood voorspeld voor de jaren 70 en 80 van de twintigste eeuw als gevolg van overbevolking en andere grote maatschappelijke ontwikkelingen zoals voedselschaarste, uitputting van grondstoffen en milieuvervuiling. En hoewel Erlich fout bleek te zitten met zijn tijdlijn, blijft zijn principe overeind: als al het andere gelijk blijft, betekent meer mensen meer uitstoot, meer hongerige monden, meer potentiële slachtoffers van natuurrampen.

Piek in 2064 (maar niet in België)

De ineenstorting van het wereldwijde geboortecijfer zou dus bemoedigend moeten zijn voor de strijd tegen klimaatverandering. Een nieuwe reeks bevolkingsprognoses die op 14 juli door het University of Washington’s Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) zijn gepubliceerd, ziet de wereldbevolking pieken in 2064 met 9,73 miljard mensen.

Ons land zal pas pieken in 2084 volgens die studie, en het is een uitzondering: alleen in Noorwegen en Zweden gaat de bevolking nog langer toenemen, tenminste in dit deel van de wereld. In Nederland zal ze beginnen krimpen vanaf 2033, in Duitsland vanaf 2035. Tegen 2100 zal het aantal inwoners van ten minste twee dozijn landen, waaronder China, Thailand, Japan en Spanje, met ongeveer de helft afnemen.

De bevolking krimpt niet snel genoeg om een ​​klimaatcrisis te voorkomen. Foto: Extinction Rebellion

Het probleem is de tijdlijn. De bevolking krimpt niet snel genoeg om een ​​klimaatcrisis te voorkomen. Het wereldwijde vruchtbaarheidscijfer is sinds 1950 al gehalveerd en zal in de meeste landen vóór 2050 onder het ‘vervangingsniveau’ van 2,1 komen. Maar pas later in de eeuw zie je effecten op emissies als gevolg van veranderingen in vruchtbaarheid vandaag. En dat is te laat om de deadline van het midden van de eeuw te halen om de uitstoot drastisch te beperken. Op de klimaatdoelstellingen voor de korte termijn zal de afname van de bevolking geen substantiële bijdrage leveren.

Emissies groeien sneller dan bevolking

De afgelopen decennia is gebleken dat de emissies van een land zelfs sneller groeien dan de bevolking, vooral in ontwikkelingslanden. Aangezien veel landen steeds rijker worden, gebruikt hun bevolking doorgaans meer hulpbronnen en energie (lees: fossiele brandstoffen). Het aantal individuen per huishouden neemt ook af, waardoor het energieverbruik per persoon stijgt. Rijkere bevolkingsgroepen leven ook langer en huishoudens met oudere mensen verbruiken doorgaans meer energie.

De emissie-impact van een land komt neer op de relatie tussen de economische groei, de beschikbare technologie en de bevolking – en die relatie ziet er in elk land anders uit. Volgens de Wereldbank is de economische ontwikkeling in China sinds 1994 verdrievoudigd per inwoner. In dezelfde periode in de VS daalde ze met 15 procent.

Veel van de landen met de grootste totale CO2-voetafdruk zullen naar verwachting relatief vroeg de piekpopulatie bereiken, vooruitlopend op de wereldwijde piek. Maar zelfs dat zou pas leiden tot een significante afname van emissies in de tweede helft van de eeuw. Ondertussen zullen enkele van de landen die het meest kwetsbaar zijn voor klimaatverandering tot laat in de eeuw bevolkingsgroei blijven zien.

In landen met lage inkomens die risico lopen op klimaatschokken en voedselonzekerheid, is de beschikbaarheid van basisvoedsel zeer gevoelig voor bevolkingsgroei. En de toevoeging van bijna 2 miljard mensen in de komende decennia zal de hoeveelheid land die nodig is voor voedselproductie dramatisch doen toenemen – met een gebied dat tweemaal zo groot is als India tegen 2050 volgens het World Resources Institute.

Wat wel en wat niet kan veranderen

De cijfers in de nieuwe projecties van IHME zullen klimaatwetenschappers niet van hun stoel doen vallen. Ze lijken immers erg op die van het Wittgenstein Center for Demography and Global Human Capital, die al jaren wordt gebruikt om voedselzekerheid en zeespiegelstijging te voorspellen. Het is onwaarschijnlijk dus dat klimaatmodellen zullen veranderen.

Maar de gegevens die in die modellen staan, kunnen wel gaan veranderen. Wanneer wetenschappers modellen ontwerpen om de effecten van toekomstige klimaatverandering te voorspellen, is de kleinste bron van onzekerheid wat er gebeurt met klimaatverandering zelf. De grootste bronnen van onzekerheid zijn wat wij als mensen de komende decennia gaan doen.

De Wittgenstein-modellen worden geproduceerd met behulp van vijf scenario’s (gedeelde sociaal-economische paden genoemd) die verschillende veronderstellingen over de toekomst maken, waaronder factoren zoals niveaus van intergouvernementele samenwerking, conflicten, volksgezondheid, inkomensongelijkheid en het tempo van technologische ontwikkeling.

Het zijn die dingen – niet de totale omvang van de wereldbevolking – waarover regeringen en individuen de controle hebben. De projecties van IHME sluiten het meest aan bij een middelmatig scenario, waar wordt uitgegaan van middelmatige niveaus van samenwerking, conflicten en technische investeringen. Voor de klimaatcrisis is die middelmaat duidelijk niet voldoende, vooral niet met de toevoeging van 2 miljard mensen.

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.220.369
  • Aantal
    doden
    1.131.337
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    253.386
  • Aantal
    doden
    10.539