scrollTop top

Wereldmachten dreigen steeds meer in conflict Nagorno-Karabach te worden gezogen

Mandatory Credit: Photo by Alfonso Jimenez/Shutterstock (10946702ai) Protesters supporting Armenia make their voices heard over the latest conflict with Azerbaijan outside of the Turkisk embassy Artsakh conflict protest, Paris, France – 08 Oct 2020

Terwijl de wereld gehypnotiseerd wordt door het coronavirus en het circus van de Amerikaanse presidentsverkiezingen, is zich in Nagorno-Karabach een drama aan het voltrekken. Sinds 27 september zijn Armenië en Azerbeidzjan weer oorlog aan het voeren om de enclave. Daarbij zijn ondertussen al honderden doden gevallen, onder wie veel burgers, en de middelen die worden ingezet worden met de dag gruwelijker. De Russen konden wel een wapenstilstand afdwingen, maar die hield slechts minuten stand. Met de dag groeit ook het gevaar dat wereldmachten in het conflict zullen worden gezogen.

Nagorno-Karabach, een bergachtig gebied amper groter dan de provincie Antwerpen waar 150.000 mensen wonen, wordt internationaal erkend als onderdeel van Azerbeidzjan, maar wordt geclaimd en bestuurd door etnische Armeniërs. Sinds een oorlog waarbij ten minste 30.000 mensen omkwamen, eindigde in een staakt-het-vuren in 1994, zijn de twee partijen er niet in geslaagd een blijvende diplomatieke oplossing voor het geschil te bereiken. Waardoor er sporadisch gevechten uitbraken, maar tot een echte oorlog kwam het niet.

Demonstranten die Armenië steunen, laten hun stem horen voor de Turkse ambassade in Parijs. Foto: Alfonso Jimenez/Shutterstock

Dat worstcasescenario werd echter eind september realiteit nadat de voormalige Sovjetgebieden elkaar beschuldigden van niet-uitgelokte aanvallen. Op 27 september zei Armenië dat het leger van Azerbeidzjan civiele nederzettingen in Nagorno-Karabach had gebombardeerd, inclusief de regionale hoofdstad Stepanakert. Het Armeense leger reageerde door twee Azerbeidzjaanse helikopters en drie drones neer te halen. Waarop het ministerie van Defensie van Azerbeidzjan een ‘tegenoffensief’ lanceerde met tanks, oorlogsvliegtuigen, artillerieraketten en drones.

Stepanakert, een stad met meer dan 50.000 inwoners, ligt sinds 2 oktober onder zwaar artillerievuur vanuit Azerbeidzjan, terwijl Azerbeidzjan zegt dat Armenië de op een na grootste stad van het land, Ganja, heeft beschoten en raketten heeft afgeschoten op andere steden.

Syrische strijders gestuurd door Turkije

De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Yves Le Drian, waarschuwde deze week dat de steun van Turkije aan Azerbeidzjan de ‘internationalisering’ van het conflict dreigt aan te wakkeren. Le Drian beschuldigde Azerbeidzjan van het initiëren van het huidige conflict en betreurde ‘het grote aantal burgerslachtoffers’ ter plaatse.

Turkije heeft naar verluidt pro-Ankara Syrische strijders gestuurd om de Azerbeidzjaanse troepen een boost te geven, evenals zelf geproduceerde drones die al met succes zijn ingezet in Libië en Syrië. Het Syrian Observatory for Human Rights zegt dat 1.200 strijders zijn gestuurd en dat er minstens 64 zijn omgekomen.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlut Cavusoglu, zei dinsdag dat de wereld Azerbeidzjan moet steunen als ‘degenen die gelijk hebben’, en omschrijft Armenië als de ‘bezetter’. Turkije, een NAVO-lid, op zoek naar meer invloed in de regio, steunt onvoorwaardelijk zijn oude bondgenoot Azerbeidzjan, waarmee het een gemeenschappelijk etnisch en taalkundig erfgoed deelt.

Poetin probeert te kalmeren

De houding van Turkije vormt steeds meer een bedreiging om Rusland het conflict in te zuigen. Tot nu heeft Moskou vooral geprobeerd de gemoederen te bedaren. Rusland onderhoudt hartelijke betrekkingen en verkoopt wapens aan beide zijden. Maar het heeft een militaire basis in Armenië en het land is lid van een door Rusland geleide regionale veiligheidsgroep, terwijl Baku dat niet is.

De Russische president, Vladimir Poetin, heeft duidelijk gemaakt dat hij voorlopig de strijd in Nagorno-Karabach niet beschouwt als een trigger voor de zeskoppige Collective Security Treaty Organization (CSTO) om in actie te schieten. De Collectieve Veiligheidsverdragorganisatie is een militair bondgenootschap van Rusland en vijf andere staten in de voormalige Sovjet-Unie: Armenië, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Wit-Rusland. Ze kan gezien worden als een tegenpool van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) en een opvolger van het Warschaupact.

De premier van Armenië, Nikol Pashinyan, zei dat hij er vertrouwen in had dat Rusland hem te hulp zou komen vanwege het lidmaatschap van de twee landen in de militaire alliantie. Poetin benadrukte echter dat zoiets pas zal gebeuren van het moment dat de vijandelijkheden zich zouden verplaatsen naar Armeens grondgebied.

Nikol Pashinyan, de premier van Armenië. Foto: Anatoliy Zhdanov/Kommersant/Sipa USA

Poetin heeft de ministers van Buitenlandse Zaken van Armenië en Azerbeidzjan uitgenodigd op het Kremlin voor overleg. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Lavrov onderhandelde in Moskou meer dan tien uur met beide partijen. Ze verklaarden zich akkoord tot een wapenstilstand. Maar vijf minuten na het ingaan van een staakt-het-vuren werden al meldingen gemaakt van gevechten. Zowel Armenië als Azerbeidzjan beschuldigen elkaar van het schenden van de wapenstilstand.

De Azerbeidzjaanse president Aliejev zei dat hij wel wil praten over de betwiste regio, maar benadrukte opnieuw dat hij geen concessies wil doen aan Armenië. Er zijn volgens Aliejev geen gesprekken mogelijk als Armenië vasthoudt aan de opvatting dat de regio in Azerbeidzjan deel uitmaakt van Armenië, zei hij in een televisietoespraak.

Hopen op diplomatieke oplossing, maar…

Bij eerdere opflakkeringen van het conflict speelde Rusland al een sleutelrol bij het bewerkstelligen van een staakt-het-vuren. Rusland heeft ook, samen met Frankrijk en de Verenigde Staten, toezicht gehouden op het sputterende diplomatieke proces tussen de twee partijen. Maar experts maken zich toch zorgen dat Moskou uiteindelijk zou kunnen beslissen om namens Armenië in te grijpen, een beslissing die de situatie zou doen escaleren, want dan gaat het ook in conflict met een NAVO-bondgenoot (Turkije).

En hoewel gehoopt wordt op een diplomatieke oplossing voor het decennia-oude conflict, of op zijn minst een staakt-het-vuren, vrezen velen dat de gevechten deze keer zullen doorgaan totdat Armenië Azerbeidzjan een militair beslissende slag toebrengt, of Azerbeidzjan een groot deel of heel Nagorno-Karabach terugwint.

Beschietingen door de troepen van Azerbeidzjan hebben Stepanakert veranderd in een spookstad bezaaid met niet-ontplofte munitie en granaatkraters.

Uitspraken van de leiders van beide landen deze week bieden niet veel hoop op een oplossing. De Armeense premier Nikol Pashinyan zei dat ‘Nagorno-Karabach klaar is en Armenië klaar is om te luisteren naar de concessies die Azerbeidzjan bereid is te doen.’ Maar de president van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev, wil geen concessies doen. ‘Azerbeidzjan heeft één voorwaarde, en dat is de bevrijding van zijn territoria’, zei hij.

Ondertussen wordt dus gevochten, ‘de hele dag, langs de hele frontlinie’, volgens de woordvoerder van het Armeense ministerie van Defensie, Artsrun Hovhannisyan. De hevigste gevechten vinden plaats in het zuiden van Karabach. Beschietingen door de troepen van Azerbeidzjan hebben Stepanakert veranderd in een spookstad bezaaid met niet-ontplofte munitie en granaatkraters.

Een groot deel van de 50.000 inwoners tellende bevolking van Stepanakert is vertrokken, en de overgeblevenen zitten in kelders. ‘Volgens onze voorlopige schattingen is ongeveer 50 procent van de bevolking van Karabach en 90 procent van de vrouwen en kinderen – of ongeveer 70.000 à 75.000 mensen – ontheemd’, volgens Artak Beglaryan. Beglaryan is mensenrechtenombudsman van de Republic of Artsakh, zoals het niet-erkende Nagorno-Karabach zichzelf noemt. En hij spreekt dus eigenlijk namens de etnische Armeniërs. Azerbeidzjan van zijn kant heeft Armeense troepen ook beschuldigd van het beschieten van burgerdoelen in stedelijke gebieden, waaronder de op een na grootste stad Ganja.

Tientallen burgers zijn omgekomen tijdens de gevechten en het Armeense leger heeft erkend dat meer dan 300 militairen zijn gesneuveld. Azerbeidzjan wil niet toegegeven dat er onder zijn troepen doden zijn gevallen. Armenië beschuldigt Azerbeidzjan ook van het bombarderen van de historische Kathedraal van Sjoesja (of de Kathedraal van Christus de Verlosser). Baku ontkent dat zijn troepen achter de aanval zaten en zei dat, in tegenstelling tot Armenië, ‘het Azerbeidzjaanse leger zich niet richt op historische, culturele of vooral religieuze gebouwen en monumenten’.

Clusterbommen

Azerbeidzjan is ook beschuldigd van het gebruik van verboden clusterbommen. Het heeft Armenië ervan beschuldigd dezelfde wapens te gebruiken, maar zonder bewijs te leveren. Media en mensenrechtenorganisaties hebben het gebruik van door Israël gemaakte M095-clustermunitie door Azerbeidzjaanse troepen in woonwijken van Stepanakert ondertussen wel bevestigd.

Clusterbommen zijn verboden door een verdrag dat is ondertekend door meer dan 100 staten, maar niet door Armenië en Azerbeidzjan. Een clusterbom is een door een vliegtuig afgeworpen bom, een granaat of een raket die tot ongeveer 200 kleine bommetjes uitstrooit. De kleinere bommen exploderen wanneer ze in contact komen met de grond, een object raken of door een tijdsmechanisme worden geactiveerd. Doordat de kleinere bommen in een clusterbom zich verspreiden, kunnen ze een groot gebied bestrijken. Ze worden veelal gebruikt wanneer men het doelwit niet precies kan lokaliseren.

Een clusterbom legt een bommentapijt en dat maakt veel slachtoffers. Ook zijn er kleinere bommen die blijven liggen tot het moment dat iemand de bom aanraakt, of totdat een zelfvernietigingsmechanisme na het verstrijken van een bepaalde tijd het explosief doet afgaan. Deze niet ontplofte achtergelaten bommen eisen veel slachtoffers. In een derde van de gevallen zijn kinderen het slachtoffer.

Clusterbommen zijn inherent willekeurige wapens, en hun inzet in woonwijken is absoluut afschuwelijk en onaanvaardbaar. Hoewel noch Armenië noch Azerbeidzjan het verdrag tegen clusterbommen hebben ondertekend, is het willekeurig gebruik ervan op burgergebieden volgens het internationaal humanitair recht de facto illegaal.

Clusterbommen hebben de afgelopen drie decennia minstens elfduizend mensen gedood of verminkt. Bijna alle slachtoffers (98 procent) waren burgers. Bij de meer dan 100 landen die clusterbommen hebben verboden, ontbreken de belangrijkste producenten en gebruikers van clustermunitie, namelijk China, Turkije, India, Israël, Pakistan, Rusland en de Verenigde Staten.

‘Het gebruik van clusterbommen is onder alle omstandigheden verboden onder het internationaal humanitair recht, dus het gebruik ervan om burgergebieden aan te vallen is bijzonder gevaarlijk en zal alleen maar leiden tot nog meer doden en gewonden’, volgens Denis Krivosheev van Amnesty International. ‘Clusterbommen zijn inherent willekeurige wapens, en hun inzet in woonwijken is absoluut afschuwelijk en onaanvaardbaar.’

Hoewel noch Armenië noch Azerbeidzjan het verdrag tegen clusterbommen hebben ondertekend, is het willekeurig gebruik ervan op burgergebieden volgens het internationaal humanitair recht de facto illegaal. Clustermunitie werd trouwens ook al gebruikt in Nagorno-Karabach tijdens de gevechten in 2016 en beide partijen hebben gezegd dat ze niet kunnen toetreden tot het verdrag totdat de kwestie Nagorno-Karabach is opgelost.

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.688.829
  • Aantal
    doden
    1.137.115
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    270.132
  • Aantal
    doden
    10.588