scrollTop top

Waarom de heropgelaaide oorlog in de Kaukasus grootmachten zorgen baart

AP Photo/Ivan Sekretarev

Een van ’s werelds meest hardnekkige conflicten laaide op tijdens het weekend toen Azerbeidzjaanse en etnische Armeense troepen botsten over de afgescheiden enclave Nagorno-Karabach, die volledig op het grondgebied van Azerbeidzjan ligt. De escalatie roept om een ​​aantal redenen internationale bezorgdheid op. De belangrijkste is dat regionale machten, waaronder Rusland, Turkije en Iran, in verschillende mate in de zuidelijke Kaukasus zijn geïnvesteerd.

Ondanks tekenen in de afgelopen twee jaar van mogelijke vooruitgang op weg naar vrede, is er opnieuw een van Europa’s ‘bevroren conflicten’ uitgebroken. Sinds zondag vechten troepen uit Nagorno-Karabach en het Armeense leger tegen Azerbeidzjaanse troepen, pantsers en vliegtuigen. Minstens twee dozijn mensen zijn daarbij omgekomen, waaronder burgers, en er zouden nog honderden gewond zijn geraakt.

De spanningen gaan terug tot de ineenstorting van de Sovjet-Unie. In 1988 probeerde Nagorno-Karabach, een oblast in Sovjet-Azerbeidzjan waarvan de bevolking vooral van Armeense afkomst zijn, zich te verenigen met het nabijgelegen Armenië. In 1992 begon een grootschalige oorlog tussen de voormalige Sovjetrepublieken Armenië en Azerbeidzjan over de controle over het bergachtige, betwiste gebied, dat overigens amper groter is dan de provincie Antwerpen en nog geen 150.000 inwoners telt.

Een Armeense soldaat tijdens een militaire oefening. AP Photo/Ivan Sekretarev

Ongeveer 30.000 mensen stierven en bijna een miljoen mensen werden ontheemd door het geweld voordat een door Rusland bemiddeld staakt-het-vuren in 1994 een beetje rust bracht. Ongeveer 700.000 etnische Azeri’s werden verdreven uit Nagorno-Karabach en de omliggende gebieden. Tijdens het conflict ontvluchtten ook 235.000 Armeense vluchtelingen andere delen van Azerbeidzjan, waaronder uit Nachitsjevan, een exclave van Azerbeidzjan verscholen tussen Armenië en Turkije. De status van de overgrote meerderheid van deze vluchtelingen is meer dan twee decennia later nog steeds niet opgelost.

In 1994 werd een traag vredesproces gelanceerd onder auspiciën van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, een internationale instelling die tot doel heeft stabiliteit te brengen in de onrustige post-Sovjetwereld. Tot dusver is die er niet in geslaagd een duurzame overeenkomst te sluiten rond Nagorno-Karabach; de grens tussen gebieden die worden gecontroleerd door Azerbeidzjan en etnisch Armeense troepen is nu misschien wel Europa’s meest gemilitariseerde breuklijn.

Het geschil over de regio blijft aantrekkelijk voor regeringen in zowel Armenië als Azerbeidzjan, die, volgens waarnemers, van tijd tot tijd de Karabach-kaart hebben gespeeld om politieke redenen en vooral om af ​​te leiden van meer binnenlandse zorgen. De semi-democratische regering van Armenië helpt de separatisten in Nagorno-Karabach, dat is bekend. Maar het is onduidelijk of sommige van de Armeense soldaten die tijdens de recente schermutselingen werden gedood, separatistische milities waren of echte troepen uit Armenië.

Waarom nu?

Vanwege een oil boom in de afgelopen decennia kon het autoritaire leiderschap van Azerbeidzjan zijn militaire uitgaven vertienvoudigen. De vastgeroeste president Ilham Aliyev pocht daar maar al te graag over.

Azerbeidzjan is overwegend islamitisch en Armenië is overwegend christelijk, en er is al geprobeerd het conflict in religieuze termen te plaatsen, maar analisten zeggen dat deze invalshoek overdreven is (Azerbeidzjan heeft bijvoorbeeld sterke defensiebanden met Israël).

Op deze foto, vrijgegeven door het Azerbeidzjaanse Ministerie van Defensie, schieten Azerbeidzjaanse soldaten mortieren af op Nagorno-Karabach. Foto: Azerbaijan’s Defense Ministry via AP

Nooit opgelost dus en ingewikkeld, maar waarom zijn de twee partijen nu aan het vechten gegaan? Een Armeense revolutie in 2016 luidde een nieuwe generatie leiders in en wekte de hoop dat het conflict in Nagorno-Karabach naar een oplossing zou kunnen evolueren. Die ambities zijn sindsdien geslonken, waarbij de premier van Armenië, Nikol Pashinyan, een stevige lijn heeft ingenomen over de kwestie, vergelijkbaar met die van zijn voorganger.

COVID-19

Langs Azerbeidzjaanse kant is er dit: door de COVID-19-pandemie heeft het land z’n inkomsten uit gas en olie ferm zien slinken. Hét moment dus om de aandacht van de troubles dat dat veroorzaakt af te leiden met een robbertje vechten in Nagorno-Karabach.

Wie begonnen is, is momenteel allesbehalve duidelijk. Azerbeidzjan zegt dat het reageert op Armeense agressie in gebieden die legaal zijn territorium zijn en die al decennia lang bezet zijn door vijandelijke troepen en separatisten.

Afgezien van het feit dat burgers aan beide kanten worden gedood, wekt het conflict om een ​​aantal redenen internationale bezorgdheid op. De belangrijkste is dat regionale machten, waaronder Rusland, Turkije en Iran, in verschillende mate in de zuidelijke Kaukasus zijn geïnvesteerd.

Turkije en Rusland

De betrekkingen tussen Turkije en Armenië zijn begrijpelijkerwijs ijzig, deels vanwege de aanhoudende onwil van Turkije om de afschuwelijke slachtingen en deportaties van etnische Armeniërs die een eeuw geleden plaatsvonden als genocide te erkennen. Ze worden verder bemoeilijkt door Ruslands eigen banden met Armenië, een Russische militaire bondgenoot en lid van een door Moskou geleid economisch blok.

Op deze foto, vrijgegeven door het Armeense ministerie van Buitenlandse Zaken, kijken mensen naar de staatstelevisie in een schuilkelder om zich te beschermen tegen de bombardementen in Nagorno-Karabach. Foto: Armenian Foreign Ministry via AP

Turkije heeft al zijn fervente steun uitgesproken voor Azerbeidzjan, terwijl Rusland dus traditioneel dichter bij Armenië ligt, hoewel de banden tussen Moskou met de Azerbeidzjaanse elites zijn toegenomen. Turkije en Rusland vechten om invloed in verschillende theaters over de hele wereld, ook in Syrië en Libië. Armenië heeft beweerd dat Turkije Syrische strijders naar het gebied stuurt om aan de kant van Azerbeidzjan te vechten, hoewel er nog geen sterk bewijs voor is en Azerbeidzjan noemt het ‘complete onzin’.

De zuidelijke Kaukasus is ook een cruciale slagader voor gas en olie-uitvoer van Azerbeidzjan naar Turkije en verder naar Europa en andere wereldmarkten. Azerbeidzjan voorziet in ongeveer 5 procent van de gas- en olievraag van Europa (waardoor de EU minder afhankelijk wordt van Rusland). In 2016, bij de vorige heropflakkering van geweld, kwamen de gevechten al eens dicht bij een aantal van deze pijpleidingen.

Kruitvat Kaukasus

Armenië, Georgië, Azerbeidzjan en bij uitbreiding de hele Kaukasusregio is zich de jongste jaren snel aan het ontwikkelen tot een toeristische topper. Maar wie afwijkt van het toeristische pad, wordt geconfronteerd met de politieke realiteit van de regio: dit is een van ’s werelds kruitvaten.

Het fundamentele probleem met de Kaukasus is dat het sinds mensenheugenis een kruispunt van culturen, religies en talen is. Daarnaast ligt de regio op de grens tussen grote mogendheden of hun invloedssferen. Het heeft geleid tot de huidige ingewikkelde staatkundige situatie en in de loop van de geschiedenis herhaaldelijk tot al dan niet gewapende conflicten.

Grote mogendheden zoals de Sovjet-Unie, het Ottomaanse Rijk, het Perzische Rijk, het Romeinse Rijk en de oude Grieken, hebben allemaal geprobeerd om de Kaukasus te besturen en in hun invloedssfeer te brengen. Dat lukte meestal maar zeer gedeeltelijk en verschillende volkeren hebben hun identiteit grotendeels weten te behouden.

Je hebt om te beginnen de ‘puur’ christelijke volkeren, albeit met hun eigen varianten: de Uden en de Armeniërs (Armeens-apolistisch), de Georgiërs (Georgisch-orthodox), de Pontische Grieken (Grieks-orthodox) plus de etnische (ingeweken) Russen en Terek-Kozakken (beide Russisch-ortodox).

Daarnaast heb je etnische groepen waar zowel christenen als moslims zijn: de Abchazen (christelijk-orthodox en soennitisch), de Lazen (Georgisch-orthodox en soennitisch) en de Osseten (Russisch-orthodox en soennitisch).

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.688.829
  • Aantal
    doden
    1.137.115
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    270.132
  • Aantal
    doden
    10.588