scrollTop top

Vrouw aan wie we mRNA-vaccin hebben te danken, moest auto verkopen om te vluchten uit Oostblok

Foto: Shutterstock

Ze ligt in pole positie voor een nobelprijs, de 65-jarige Hongaarse wetenschapster Katalin Karikó. Het recente nieuws dat twee vaccins tegen het nieuwe coronavirus 95 procent effectief zijn was het hoogtepunt van Karikó’s levenslange onderzoek naar mRNA, of messenger-RNA, de techniek die gebruikt wordt voor die vaccins. Zowel de Pfizer- als de Moderna-vaccins werken door mensen te injecteren met die aangepaste genetische code die menselijke cellen instrueert om belangrijke viruseiwitten te maken om een ​​immuunrespons op te wekken.

De in Hongarije geboren biochemicus die pionierde in het onderzoek achter die mRNA-technologie die wordt gebruikt in de twee COVID-19-vaccins die positieve resultaten lieten zien, is dus Katalin Karikó. De 65-jarige wetenschapster vluchtte in 1985, toen de Muur nog stond, uit Hongarije om een ​​academische carrière in de VS na te streven met haar man, haar toen tweejarige dochter en 1.000 euro verborgen in een teddybeer. Die duizend euro was de opbrengst van de verkoop van hun auto, geruild op de zwarte markt.

De aantrekkingskracht van mRNA-vaccins is dat ze plug-and-play zijn: het mRNA-vehikel hoeft niet te veranderen, alleen de specifieke genetische instructies die het bevat. Als het virus verandert of muteert, kunnen de details van de instructies dienovereenkomstig worden gewijzigd.

Haar werk heeft de weg geëffend voor zowel de Pfizer/BioNTech als de Moderna coronavirusvaccins. Beide hebben een werkzaamheid van ongeveer 95% aangetoond in klinische onderzoeken in een laat stadium. De sleutel tot beide is mRNA, een enkelstrengs boodschappermolecuul dat genetische instructies van DNA, opgerold in de celkern, afgeeft aan de eiwitproducerende fabrieken van de cel buiten de kern. In het geval van de vaccins instrueert het molecuul cellen om het onschadelijke spike-eiwit af te stoten als waarschuwing voor het immuunsysteem om zich te mobiliseren tegen het coronavirus.

Het aanpassingsvermogen van mRNA heeft een nieuw therapiegebied geopend, niet alleen voor vaccins maar ook voor geneesmiddelen op gebieden variërend van kanker tot beroertes en cystische fibrose. De aantrekkingskracht van mRNA-vaccins is dat ze plug-and-play zijn: het mRNA-vehikel hoeft niet te veranderen, alleen de specifieke genetische instructies die het bevat. Als het virus verandert of muteert, kunnen de details van de instructies dienovereenkomstig worden gewijzigd.

40 jaar grondwerk

Karikó kwam zeven jaar geleden terecht bij BioNTech, maar ze is de afgelopen vier decennia al bezig met het grondwerk dat leidde tot de mRNA-doorbraken. Ze verliet Hongarije, waar ze RNA synthetiseerde aan de Universiteit van Szeged, nadat ze een uitnodiging had ontvangen van de Temple University in Philadelphia. In 1989 trad ze toe tot de School of Medicine van de University of Pennsylvania, en het was daar dat zij en haar collega’s voor het eerst zagen dat mRNA werkte. Maar het team viel uit elkaar vanwege een gebrek aan financiering.

Professor Katalin Karikó werkt al meer dan vier decennia aan RNA-vaccins. Foto: Katalin Karikó

Karikó wilde mRNA gebruiken om cystische fibrose en beroertes te behandelen, maar had niet de middelen om de ideeën te ontwikkelen. Tot ze in 1998 Drew Weissman, die werkte aan een hiv-vaccin bij de National Institutes of Health, ontmoette aan het kopieerapparaat op de universiteit. De twee gingen samenwerken en bereikten in 2005 een grote doorbraak. Het probleem met mRNA was dat het bij injectie een ontstekingsreactie veroorzaakte. De twee onderzoekers vonden echter een manier om deze reactie af te weren door een van de vier bouwstenen van mRNA, nucleosiden genaamd, te wijzigen. Ze publiceerden hun ontdekking, maar die kreeg destijds weinig aandacht.

Het jaar daarop richtten Karikó en Weissman een bedrijf op om mRNA-medicijnen te ontwikkelen, onder leiding van Karikó als CEO. Maar ze kwamen nooit tot klinische proeven en de universiteit verkocht de exclusieve licentie van hun patent aan een derde partij, CellScript. Ondertussen vond Derrick Rossi, een Canadese stamcelbioloog die hun baanbrekende paper uit 2005 had gelezen, wél financiers en richtte in 2010 Moderna op in Cambridge, Massachusetts.

Twee gouden medailles

In 2013 ging Karikó werken bij BioNTech – ze had ook een jobaanbieding van Moderna. BioNTech heeft nu 1.500 werknemers en de marktwaarde van het bedrijf bereikte een record van 25 miljard toen de eerste positieve resultaten van proeven met het COVID-19-vaccin dat het met Pfizer heeft ontwikkeld, werden gepubliceerd.

Karikó is de senior vice-president van BioNTech en hoofd van de afdeling RNA-eiwitvervangende therapieën, en ze is ook adjunct universitair hoofddocent aan de University of Pennsylvania. Weissman, een professor in de geneeskunde aan die universiteit, heeft RNA-vaccinkandidaten ontwikkeld tegen griep, herpes en hiv.

Overigens, dat dochtertje dat destijds mee uit Hongarije vluchtte, heeft het ook niet mis gedaan. Susan Francia won als roeister twee Olympische gouden medailles op de Spelen in Peking en Londen.

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
  • Aantal
    doden
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    684.256
  • Aantal
    doden
    20.572