‘Waarom ik censuur op mijn boeken toelaat’

Voices

Als denker en auteur streef ik ernaar om wereldwijd een divers publiek te bereiken, niet alleen lezers uit westerse democratieën. Dat mijn boeken daarom soms gecensureerd worden, neem ik er dus bij.

De onderwerpen die ik behandel – van de menselijke evolutie tot het gevaar van artificiële intelligentie – zijn relevant voor alle mensen. Om de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw aan te kunnen, is wereldwijde samenwerking namelijk absoluut noodzakelijk. 

Opdat mijn ideeën en boodschappen mensen van verschillende culturen kunnen bereiken, heb ik jarenlang aanpassingen aan al mijn boeken voor een verschillend publiek toegestaan en zelfs geïnitieerd. De aanpassingen houden rekening met verschillende culturele, religieuze en politieke achtergronden. Als het kon, zou ik mijn boeken helemaal opnieuw schrijven voor elk mogelijk land, maar dat gaat mijn verstand natuurlijk te boven. Mijn leidraad voor aanpassingen is dat ik de voorbeelden aanpas om ideeën uit te leggen, nooit het idee zelf. Als een voorbeeld het moeilijker maakt om iets te begrijpen, kun je het voorbeeld beter vervangen. 

Mijn leidraad voor aanpassingen is dat ik de voorbeelden aanpas om ideeën uit te leggen, nooit het idee zelf.

Vanuit hetzelfde principe stond ik een lokale aanpassing toe aan de tekst als ik reden had om te geloven dat een gevoelig voorbeeld tot een compleet verbod op het boek in een bepaald land zou kunnen leiden. Dat was het geval bij het voorbeeld van de Russische invasie van Oekraïne in mijn recentste boek, 21 lessen voor de 21ste eeuw. Dat was bedoeld om het gebruik van desinformatie en fake news te illustreren, maar men waarschuwde me dat de beschrijving van de gebeurtenissen zou leiden tot de verbanning van mijn boek in Rusland. Ik had drie mogelijkheden. De eerste was om mijn beschrijving zodanig te veranderen dat ze meer overeenkwam met de officiële Russische versie. Dat weigerde ik pertinent. Een andere optie was de kans om Russische lezers te bereiken eenvoudigweg op te geven. Een derde optie was om het voorbeeld te vervangen door een minder gevoelig voorbeeld, en dat was de mogelijkheid die ik verkoos. Ik deed het niet uit financiële overwegingen (de Russische markt is niet bepaald lucratief). Mijn belangrijkste beweegreden was om Russische lezers te bereiken met waarschuwingen over het gevaar van dictaturen, extreem nationalisme en religieuze intolerantie. Evenzo zijn honderdduizenden kopijen van mijn boeken illegaal gekopieerd en ongeautoriseerd over de toonbank gegaan in Iran. Ik verdien geen cent royalty’s aan die verkopen. De Iraanse vertalers verwijderden en wijzigden verschillende gevoelige voorbeelden over de islam en de profeet Mohammed. Hoewel dat zonder mijn toestemming gebeurde, aanvaard ik het als de prijs die ik moet betalen, zolang het maar betekent dat Iraanse tieners die het Engels niet machtig zijn een boekenwinkel in Teheran kunnen binnenstappen om er weer buiten te komen met een boek vol ideeën over evolutie, gendergelijkheid en religieuze tolerantie.

Zelfs de Britse en Amerikaanse edities van de boeken verschillen enigszins van elkaar. De editie van het VK geeft een voorbeeld uit het voetbal, terwijl de editie uit de VS een basketbalreferentie krijgt. Op dezelfde manier worden koningin Elizabeth I en het treinstation van Paddington in de Chinese editie vervangen door de beroemde Chinese keizerin en het centraal station van Beijing. 

Zonder twijfel zullen sommigen het hier niet mee eens zijn, maar ik ben van mening dat zolang lokale adaptaties van boeken de wijziging van specifieke voorbeelden behelst en niet de wijziging van kernideeën, het de moeite waard is. Waar ik aanpassingen toestond, liet ik mijn beslissing bepalen door de hoop om nieuwe ideeën ingang te doen vinden bij diverse lezerspublieken, en vooral bij lezerspublieken in niet-democratische landen die te lijden hebben onder censuur.