Robert Walker

‘Waarom airco niet helpt tegen de opwarming van de aarde’

Voices

Meer dan drieënhalf jaar nadat onderhandelaars het klimaatakkoord van Parijs uit de brand gesleept hadden, steeg het temperatuurrecord in Parijs tot 42,6 graden. Een verplettering van het vorige record met vier graden. Op hetzelfde moment werden nieuwe recordhoogtes opgemeten in Duitsland, België en Nederland. Omdat de meeste bedrijven en residenties in die landen niet uitgerust zijn met airco, riepen de autoriteiten in Parijs en andere steden code rood uit.

Energie-efficiëntere airco’s zouden de heetgebakerde volkeren misschien kunnen helpen omgaan met stijgende temperaturen, maar doen de klimaatuitdagingen alleen maar toenemen. Bloggers van het Internationaal Energieagentschap (IEA) in Parijs voorspelden energiescenario’s waarbij het gebruik van ‘airconditioning aanzienlijk zal stijgen gedurende de volgende dertig jaar. Tot 75% van de bevolking in warme landen zal mogelijk in het bezit zijn van een airco tegen 2050’. Dat is een aanzienlijke stijging, want ze schatten dat vandaag slechts 10% van de mensen in warme landen over een airco beschikt. Airco’s en elektrische ventilators zijn verantwoordelijk voor ongeveer een vijfde van het elektriciteitsverbruik in gebouwen en 10% van het globale elektriciteitsverbruik. Dat vereist bijkomend elektrisch vermogen ‘equivalent aan het ge-combineerde elektrische vermogen van de Verenigde Staten, de EU en Japan op dit moment’. Het IEA, dat er prat op gaat vorm te geven aan een veilige en duurzame energietoekomst, hoopt dat energie-efficiënte ontwikkelingen op het gebied van airconditioning de geanticipeerde vraag naar koelingsenergie aanzienlijk zullen doen dalen. Toch is de ‘groeiende vraag naar airco’s een van de belangrijkste blinde vlekken in het hedendaagse energiedebat’, erkende Fatih Birol, uitvoerend bestuurder van het IEA.

‘Het kapitalisme is dringend aan hervorming toe, maar mag niet verlaten worden’

Deze blinde vlek is er slechts één van de vele. Een van de grootste blinde vlekken ontsnapte recent aan de politieke druk in Washington D.C. en vloog naar zijn club in Mar-a-Lago. Als hij niet druk bezig is met het ontkennen van de klimaatopwar- ming of actief bijdraagt aan de kerosine-uitstoot die de hemel donkerder kleurt, promoot president Trump wel de toename van steenkoolgebruik.

Maar er is een groter, overkoepelend probleem. We geloven maar al te vaak dat technologie het antwoord of toch ten minste een groot deel van het antwoord is. Maar als betere brandstof- of energie-efficiëntie het antwoord was op broeikasgassen, dan zou het probleem allang opgelost zijn. Ondanks grote vooruitgang in de efficiëntie van brandstof voor auto’s en energie-efficiëntere huizen en toestellen, is de globale vraag naar energie met reusachtige sprongen blijven toenemen in de voorbije halve eeuw.
Een deel van die toegenomen vraag is te wijten aan de stijging van inkomens en de bevolkingstoename. Maar ontwikkelingen in energie-efficiëntie door de vermindering van exploitatiekosten hebben de vraag naar energieverspillende producten, zoals auto’s en airco’s, vaak doen vermeerderen. Die paradox is niet nieuw. Lang geleden merkte de 18de-eeuw- se Engelse economist William Jevons al op dat de uitvinding van brandstof-efficiënte stoommachines de vraag naar steenkool alleen maar deed stijgen.

Het onderliggende probleem – en het is een kanjer – is dat het globale groeimodel fundamentele gebreken vertoont. Dat is gebaseerd op het idee dat het bruto nationaal product (bnp) de maatstaf is van succes, zonder rekening te houden met de schade die het bnp aanricht aan het milieu.

De berekening van het bnp aanpassen zodat ook de milieu- kosten in rekening gebracht worden, zou een accurater beeld van de economische vooruitgang kunnen opleveren. Maar het zou evengoed weinig zoden aan de dijk kunnen brengen, net zoals de verbeterde boekhouding voor overheidsuitgaven bijna niks veranderd heeft aan de fiscale verantwoordelijkheidszin.

Sommigen geloven dat het pad van het marktgestuurde kapitalisme verlaten moet worden, maar als de prijssignalen betrouwbaar zijn, zorgen markten er net voor dat grondstoffen efficiënt verdeeld worden. Het kapitalisme is dus dringend aan hervorming toe, maar mag niet verlaten worden. We hebben behoefte aan een grondige herziening van de prijssignalen die economische beslissingen en technologische investeringen sturen. Een stevige koolstoftaks zou al een goed begin zijn, maar wat we echt nodig hebben, is een veel ingrijpendere verandering. In plaats van werk zo zwaar te belasten, zouden we beter schadelijke stoffen en de overconsumptie van zeldzame grondstoffen belasten én de inkomsten ervan gebruiken voor meer inkomensgelijkheid. Maar vergis u niet, belastinghervormingen op die schaal, zullen allesbehalve eenvoudig zijn.



Robert Walker is CEO van het Population Institute, een non-profitorganisatie die mens en natuur opnieuw in balans wil brengen.