Koning FIlip en Georges-Louis Bouchez (MR)

Sire, er zijn geen redders van uw vaderland meer

Voices

Aan de overkant van het Warandepark in Brussel, tegenover wat Leopold II ooit minachtend ‘la baraque d’en face‘ noemde, moet tegenwoordig een wat mistroostige koning huizen. Niet alleen omdat z’n land onder een pandemie gebukt gaat, maar vooral omdat dit koninkrijk eigenlijk al sinds 9 december 2018 geen deftige regering meer heeft. En omdat niets erop wijst dat dat snel zal veranderen.

Het moet met gemengde gevoelens zijn dat Filip II en z’n entourage toekijken, hoe deze keer de politieke klasse in de Wetstraat zelf het initiatief neemt, en zonder zijn leiding probeert een regering te vormen.

Dat zit namelijk zo: puur juridisch is de regering Wilmès II, ondanks een totaal van 38 zeteltjes in de Kamer, een ‘volwaardige regering’, die het vertrouwen kreeg in de Kamer in maart, van een ruime meerderheid, om de coronacrisis te bestrijden. Tot september blijft die ploeg aan, en zo lang kan de koning dus niet ‘aan zet komen’, of het initiatief nemen en iemand de opdracht geven een nieuwe coalitie te zoeken.

Het gaat niet meer, het lijkt ‘op’, dat federale verhaal

Politiek gezien ligt het anders: het federale niveau snakt naar een stabiele meerderheid, want zonder zo’n coalitie heerst er een festival van wilde uitgaven in de Kamer. De ene na de andere wisselmeerderheid, vaak met Vlaams Belang als sleutelstuk, vindt elkaar in het Parlement met slechts één doel: meer geld uitgeven.

Alleen om zo’n meerderheid te vinden, moet de Wetstraat wel ‘opdrachthouders’ hebben, iemand die probeert een regering te vormen. Vandaar dus dat eerst Paul Magnette (PS) in duo met Conner Rousseau (sp.a) en daarna zelfs zowaar een trio van Egbert Lachaert (Open Vld), Georges-Louis Bouchez (MR) én Joachim Coens (CD&V) zichzelf ‘aan zet’ hebben gebracht.

Koning Filip heeft geen reden om optimistisch te zijn

Eén cynisch lichtpuntje moet daarbij gelden voor het Paleis: zonder een koning die het initiatief geeft en neemt, doet men het zowaar nog slechter in de Wetstraat, zo lijkt het wel. Als straks ook het huidige trio mislukt, zal men nog de vaderlijke, richtinggevende hand van de koning en z’n kabinetschef gaan missen.

Koning Filip

Ten gronde echter heeft koning Filip geen enkele reden om optimistisch te zijn. Integendeel. Het schouwspel van de regeringsvorming, dat nu al meer dan een jaar aansleept, brengt bijzonder slecht nieuws. Het gaat niet meer, het lijkt ‘op’, dat federale verhaal.

Daarbij zijn al vele analyses gemaakt. Dat het systemisch zou zijn, een doodsreutel van een land dat niet meer werkt. Of dat het aan de mensen zelf in de Wetstraat ligt, politici die te onervaren zijn, of zelfs te veel zouden leunen op social media. Of dat, zoals elders in Europa op veel plekken, de klassieke ‘centrumpartijen’ in verval zijn, en richting extinctie strompelen, en nergens op het Oude Continent ‘regeringsverantwoordelijkheid nemen’ nog beloond wordt.

Elk van bovenstaande thesen kan mogelijk een deel van het antwoord zijn. Maar een van de belangrijkste sleutels voor de malaise, één jaar na de verkiezingen, is simpelweg dat de grote partijen, ook diegene die klassiek geboekstaafd staan als zij die ‘het land graag zien’ en Belgisch staatsmanschap aan de dag willen leggen, geen enkele appetijt meer hebben om de boel toch maar bijeen te houden.

De waarheid is dat N-VA daarbij plots een bondgenoot van de koning leek

Goed geïnformeerde bronnen wijzen erop dat de koning meerdere malen bijna gesmeekt heeft, aan de hoofdrolspelers, om toch maar een regering met PS én N-VA te vormen. Een ‘grote coalitie’, een mystiek huwelijk tussen links en rechts, Vlaams en Waals, dat een nieuwe ‘pacificatie’ van België had kunnen bewerkstelligen: het is een publiek geheim in de Wetstraat dat het Paleis daarvan droomde, maandenlang.

Vivaldi, een coalitie zonder die N-VA, die naar links leunt en zonder meerderheid aan Vlaamse zetels, het Paleis leek er als de dood voor. De reden is niet moeilijk te vinden: een groen-linkse regering, tegen de wil van de Vlaamse kiezer, dat zou de middelpuntvliedende krachten alleen verder ontketenen, en Vlaams Belang met N-VA samen opstuwen naar een meerderheid in Vlaanderen. Een prerevolutionair scenario dreigt dan in 2024, zeker als beide én een Vlaamse regering kunnen vormen, én federaal alles blokkeren.

De waarheid is dat N-VA daarbij plots een bondgenoot van de koning leek: ze stelden zich open voor zo’n ‘grote coalitie’, niet zonder eigen belang. Bart De Wever (N-VA) en co hebben al lang immers de analyse gemaakt dat ze een beleidspartij zijn, die best aan de knoppen van de macht zit, en ministers levert. Zelfs als dat met de PS is.

Koning Filip en Bart De Wever (N-VA)
Koning Filip en Bart De Wever (N-VA)

Niet dat we de N-VA nu mogen bestempelen als staatsdragende partij voor het federale niveau: dat zijn ze allerminst. De agenda van de Vlaams-nationalisten is niet gewijzigd, ze zijn allerminst ‘redders des vaderlands’, en zitten enkel aan de knoppen federaal om op termijn heel de hele santenboetiek te ontmantelen.

Maar tegelijk heeft De Wever zich meermaals in de arm geknepen de afgelopen maanden, met de vaststelling dat diezelfde N-VA bij momenten meer appetijt aan de dag leek te leggen om toch maar federaal een regering te vormen en de trein in gang te zetten, dan z’n grote Franstalige tegenhangers.

Voor Magnette wringt alles aan dat federale gedoe

De grote seismische verschuiving zit hem aan die Franstalige kant. Daar bewijst Paul Magnette (PS) systematisch lippendienst aan het federale België, dat hij ‘wil verdedigen’. In werkelijkheid zit er iemand in de Keizerslaan, het PS-hoofdkwartier, die geen enkele verantwoordelijkheidszin (meer) voelt, ten opzichte van het federale geheel.

Eigenlijk gaat het dan nog over één zaak: geld

De PS maakt vandaag een scherpe, regionale analyse: besturen zonder dat lastige Vlaanderen gaat gewoon vlotter, en volgens de eigen recepten. Voor iemand die in Charleroi als burgemeester gewoon was te domineren, en later ook hetzelfde in de Waalse regering deed, wringt alles aan dat federaal gedoe.

Paul Magnette (PS)
Paul Magnette (PS)

Meer dan eens tijdens het afgelopen jaar bleek binnenskamers tijdens onderhandelingen dat de PS klaar was om opnieuw grote bevoegdheidspakketten verder te verdelen: ‘Als we elk onze eigen weg kunnen gaan, waarom niet?’. Eigenlijk gaat het dan nog over één zaak: geld. Hoe lang blijft die solidariteit tussen Noord en Zuid bestaan, en met welke uitdoofscenario’s werkt men?

De zin om zich dus, zonder links beleid en met de PTB in de nek, op het zwaard van een ‘grote coalitie’ te storten, bestaat gewoon niet meer: was de PS onder Elio Di Rupo (PS) nog ‘staatsdragend’, met de ambitie het geheel te stutten, dan is dat ondertussen verdampt. En zelfs de voormalige premier heeft niet de kracht of zin om z’n opvolger terug te fluiten: de keren dat Di Rupo door onderhandelaars aan Vlaamse kant werd ingeroepen om Magnette onder druk te zetten, liep het faliekant af.

De MR koos opportunistisch voor het eigen gewin

Daarnaast staat de MR. Die partij is de spiegel van de linkse partijen in Vlaanderen: de Franstalige liberalen leunen als minderheid in hun kiesgebied op een landsdeel dat ideologisch veel beter bij hen past, en gaan op de schouders van dat landsdeel staan om mee te tellen. Groen doet het bij uitstek zo aan Vlaamse kant: het is geen toeval dat uitgerekend Kristof Calvo (Groen) en co de meest ‘belgicistische’ zijn aan deze kant van de taalgrens. Het is immers ‘dankzij’ het reservoir aan groene stemmen in Brussel en Wallonië dat ze mee bij de grote fracties kunnen spelen.

De Franstalige liberalen moeten zowat de teleurstelling geweest zijn van het jaar, voor het Paleis

De MR zoekt even wanhopig wat rechtsere partners, in een landschap dat in Wallonië en Brussel helemaal anders ineen zit dan Vlaanderen. Hun dichtste, en ideologisch mogelijk enige, bondgenoten zijn het cdH en DéFI, twee lilliputterpartijtjes, de ene centrum en christendemocratisch, de andere links-liberaal en stedelijk.

Hun voorzitter, Georges-Louis Bouchez (MR), is op papier en zelfverklaard de grootste belgicist van de Wetstraat, ondanks z’n gebrek aan kennis van het Nederlands.

Georges-Louis Bouchez (MR)
Georges-Louis Bouchez (MR)

Maar de Franstalige liberalen moeten zowat de teleurstelling geweest zijn van het jaar, voor het Paleis. Want ook Bouchez vertoonde op geen enkel moment enige intentie om z’n land voor z’n partij te laten komen. Integendeel. Op cruciale momenten maakte hij het de PS onmogelijk om te bewegen, en duwde hij richting een coalitie zonder de N-VA.

Er waren nochtans kansen voor de MR, zeker toen de coronacrisis toesloeg. Maar eerder dan op een grote coalitie door te duwen, koos de MR opportunistisch voor het eigen gewin: liever een minderheidskabinet met een reeks posten als buit, dan een oplossing voor het land.

De MR-voorzitter gedraagt zich als een olifant in een porseleinkast tijdens de onderhandelingen

En ook later in de crisis ontvouwde zich soortgelijk scenario. Wie zou premier Sophie Wilmès (MR) vandaag kunnen tegenhouden, als zij zou stellen het initiatief te nemen, en vervolgens de Vlaams en Waalse minister-presidenten bij zich te roepen om een regering te vormen? Die suggestie is overigens geen fictie, maar haar door verschillende spelers ingefluisterd.

Sophie Wilmes (MR)
Sophie Wilmès (MR)

Alleen, ook de premier weigert soortgelijk initiatief te nemen, dergelijke constructie was ‘te confederaal’ voor deze voormalige schepen van de faciliteitengemeente Sint-Genesius-Rode. Conclusie: er zijn geen redders meer van ‘het vaderland’, zelfs niet in De Zestien.

Uitgerekend diegenen die telkens herhalen het land graag te zien, gaan op deze manier de zaak te gronde richten

Integendeel: Wilmès koos ervoor om het huidige trio, minachtend de ‘drie koningen’ genoemd, op zoek naar ‘een nieuwe hoed’, op pad te sturen. Vooral met haar voorzitter Bouchez aan zet, lijkt dat een quasigarantie op een mislukking: de MR-voorzitter gedraagt zich als een olifant in een porseleinkast tijdens de onderhandelingen, waarbij het opvalt hoeveel collega-voorzitters hem wantrouwen. Niet onlogisch, haast iedereen heeft al eens kennisgemaakt met de manier waarop Bouchez de waarheid geweld kan aandoen.

Het zal Magnette en Bouchez schijnbaar worst wezen

Maar de conclusie op het paleis moet er wel inhakken: uitgerekend diegenen die telkens herhalen het land graag te zien, gaan op deze manier de zaak te gronde richten.

Want één garantie heeft het Paleis ondertussen wel. Als men in Vlaanderen straks naar de stembus moet, lijkt het extreemrechtse en separatistische Vlaams Belang af te stevenen op een monsterwinst. Als de N-VA daarbij nog blijft dobberen iets boven de 20 procent, is er nauwelijks nog iets werkbaar.

Het zal Magnette en Bouchez schijnbaar worst wezen. Maar voor de koning een bijzonder donker scenario, om zo straks de barak aan de overkant in zomerpauze te zien vertrekken: midden in een woelige economische crisis en met een minderheidsregering die kreupel verder trekt tot het genadeschot in september volgt. Een donkere zomer wacht.

8AM Wetstraat Insider