Simon Kuper

‘Sanders leeft voor zijn missie’

Voices

Met een videoboodschap kondigde de socialistische senator Bernie Sanders woensdagavond aan dat hij uit de race om de Democratische presidentskandidatuur stapt. Maar journalist Simon Kuper had als een van de weinige Europese journalisten de kans om Sanders te ontmoeten. Hun gesprek liet een diepe indruk na.

Bernie Sanders stapt in Dublin uit de limousine met gerimpeld pak, zonder das, zijn resten wit haar alle kanten uit wijzend. Dit is niet de typisch Amerikaanse politicus met Botox en haartransplantatie.

Die dag in Ierland, in 2017, kreeg ik de voor een Europese journalist bijna ongekende kans om anderhalf uur met Sanders op te trekken voor mijn krant, de Financial Times. Ik had een typisch journalistieke missie: vind de mens achter de politicus. Sanders praat echter niet over zichzelf, dat vindt hij onzin. Dankzij een toevallige gelukstreffer is het mij uiteindelijk toch gelukt.

Sanders bezit een exemplarisch man-van-het-volk-verhaal. Zijn moeder droomde ervan dat de familie ooit de krappe huurflat in Brooklyn voor een eigen huis zou verruilen, maar voor dat kon gebeuren, overleed ze. Bernies ouders ruzieden vaak over geldzorgen. ‘Waarom wilt u dat allemaal niet vertellen?’ vroeg ik hem bij een reusachtige Irish tea in zijn hotel.

‘Ik ben geen kandidaat-dictator’, blafte hij in jarenvijftig-Brooklyns. ‘Ik heb ideeën en ik wil die ideeën verspreiden. Dit is geen persoonlijkheidswedstrijd. Een voorbeeld. George W. Bush – ik kende hem niet goed, liep hem weleens tegen het lijf – is een heel aardige man. Hij is grappig, is volgens mij niet gemeen. Zijn vrouw is, denk ik, een erg goed mens. Heel aardige dochters. Hij was een van de slechtste presidenten in de geschiedenis van Amerika.’

Bernies vader vluchtte via België naar de VS

Pas op zijn 73e, in 2016, kreeg de enige ‘socialist’ in de Senaat eindelijk een landelijk podium. Sanders leeft voor zijn missie, en weigert volgens zijn vrouw Jane steevast om vakantie te nemen. Aan tafel sprak hij me aan alsof het een rally was en ik het tienduizendkoppige publiek. Het eten negeerde hij, zelfs toen ik de cakeschaal voor zijn neus zette. Ik wilde zijn rede over het Amerikaanse ziektekostenstelsel niet onderbreken door hem om de jam te vragen, en brokkelde dus maar stukjes droge scone af terwijl hij schreeuwde.

De tafel werd afgeruimd, ik had het geheim-Sanders niet gekraakt, maar ik had nog één kans: ik vergezelde hem naar het kamertje waar Jane de stamboom van hun familie liet uitpluizen door ‘de beste genealoog van Ierland’. De Ierse organisatoren van het Sandersbezoek hadden de genealoog ingezet om Jane en daarmee Bernie naar Dublin te lokken. Jane straalde.

Maar zodra de genealoog de enorme Berniestamboom openvouwde, sloeg de sfeer om. Niemand straalde nog. Sanders wees op de foto met zijn moeders naam onder. ‘Ze is heel mooi. Ik had deze foto niet eerder gezien.’ De genealoog vertelde over de reis van Bernies vader van diens Poolse geboortedorp via België naar de Verenigde Staten in 1921. We zagen zwart-witfoto’s van de halfbroer en het familiehuis dat hij achtergelaten had. De genealoog: ‘De nazi’s kwamen voor de halfbroer en schoten hem op het dorpsplein neer, in 1941.’ ‘Yep’, zei Sanders. Hij keek recht voor zich uit, knikte ongeduldig. Het verhaal zat al een mensenleven in zijn hoofd gegroefd. Nu moest hij het voor de ogen van het hele kamertje herbeleven.

In de Amerikaanse traditie moet elke presidentskandidaat een sentimentele autobiografische wordingsmythe opdreunen (en zo nodig verzinnen). Sanders heeft dat altijd geweigerd – maar hier was de zijne. Geboren in het jaar dat zijn vaders familie uitgemoord werd, groeide hij op met de wetenschap dat macht een bloedserieuze zaak is, en dat de zwaksten altijd de klos zijn. Het consumentisme van de naoorlogse VS waarin zijn stadgenoot Donald Trump opgroeide, is langs Sanders heen gegaan. In 1963 werd hij al bij een demonstratie tegen schoolsegregatie in Chicago door de politie opgepakt.

Ik geloof best dat hij het onzin vindt om zijn familieverhaal te vertellen. Maar het is ook nog eens te pijnlijk.



Simon Kuper

Simon Kuper is een Brit, die geboren is in Oeganda, opgroeide in Nederland en nu in Frankrijk woont. Een echte Europeaan én wereldburger dus.