Simon Kuper

‘Mijn kinderen gaan een moeilijker leven tegemoet’

Voices

Ik heb al een tijdje het gevoel dat mijn kinderen (14, 11 en 11 jaar) meer hebben meegemaakt dan ik. We wonen in oostelijk Parijs, en in 2015 beleefden we eerst de aanslag op het Charlie Hebdo-kantoor bij ons om de hoek, en vervolgens het bloedbad in de Bataclan-muziekhal om een andere hoek. Mijn dochter zei destijds: ‘Ik ben negen, en ik heb al twee terreuraanslagen in mijn eigen buurt gehad. Ik kan me niet voorstellen hoeveel jij je op jouw leeftijd hebt overleefd.’

‘Ook twee,’ zei ik. Ik groeide in de jaren zeventig en tachtig in het Nederlandse Leiden op, en daar gebeurde niet zoveel.

Nu beleeft ons gezin in opsluiting de eerste wereldwijde pandemie in 100 jaar. Ik vrees dat mijn kinderen op hun oude dag zullen terugkijken op moeilijkere levens dan ik heb gehad. De lange opgang die de mensheid sinds 1945 heeft doormaakt loopt wellicht tegen zijn einde.

Wij generatie-Xers in westelijke landen geven graag op babyboomers af, maar geen generatie heeft een soepelere rit gehad dan wij. Toen we in de jaren zestig en zeventig werden geboren, had het Westen al de naoorlogse wederopbouw beleefd. Wij groeiden veel rijker op dan onze ouders.

Ook in deze eeuw is het gestaag beter gegaan. De levensverwachting van de gemiddelde aardebewoner is nu 73 jaar, zes jaar meer dan in 2000. Afrikaanse kinderen hebben er in die korte periode zelfs meer dan tien jaar bijgekregen, vooral vanwege vaccinaties en andere sprongen in de gezondheidszorg. Die gemiddelde mens is tevens rijker en beter opgeleid dan ooit. Dit is ook het beste moment in de geschiedenis om een vrouw, een seksuele minderheid of mindervalide te zijn, vooral omdat het besef is gedaagd dat er geen tweede-rangse mensen bestaan. Juist de opkomst van groepen die vroeger niet gezien werden (denk aan de eerste vrouwelijke Amerikaanse presidentskandidate) heeft veel blanke mannen zo bang gemaakt dat ze op politici als Trump zijn gaan stemmen.

Wij generatie-Xers in westelijke landen geven graag op babyboomers af, maar geen generatie heeft een soepelere rit gehad dan wij.

Thomas Piketty, de Franse econoom die net het boek Kapitaal en ideologie heeft gepubliceerd, zei me: ‘De grootste successen in de menselijke geschiedenis zijn de constructie van een rechtvaardig belastingsysteem, het stichten van een openbaar onderwijssysteem, een gezondheidssysteem.’ Maar, zei ik, uw boek hamert steeds op de stijging van ongelijkheid sinds 1980. ‘O, maar dat is een hele kleine terugval,’ zei Piketty. ‘De huidige maatschappijen in Europa zijn veel gelijker dan 100 jaar geleden. Er is een proces richting meer gelijkheid.’

Dat we de gestage verbetering van de laatste decennia vaak missen, komt vooral door hoe we het nieuws consumeren. Vroeger vonden massale gruweldaden als de Holocaust, de Oekraïense hongersnood, de Chinese ‘Grote sprong voorwaarts’ en de Rwandese genocide van 1994 bijna in het geheim plaats. Tegenwoordig zien we individuele gruwellijkheden op onze smartphones: een bom op een Syrisch flatgebouw, of oudjes zonder ventilatoren in een Italiaans ziekenhuis. De waarheid is echter dat de meeste samenlevingen veiliger zijn geworden (geweld op internet is vooral virtueel) en dat er gaandeweg minder doden in gewapende conflicten vallen: zo’n 78.000 wereldwijd in 2018.

Deze pandemie komt de mensheid ook wel door. Ik vrees echter dat het een kantelpunt aangeeft. Begin 2020 liep iedereen op sociale media over van alles te zeuren, maar het kan goed zijn dat we ooit op die periode zullen terugkijken als de verloren gouden tijd.  

De belangrijkste aankomende verandering is natuurlijk de klimaatverandering, die (onder meer) pandemieën waarschijnlijker maakt. Dat werkt zo: warmer weer vergroot de habitat van infectieuze insecten als muggen, maar verkleint de habitat van veel dieren, vooral door droogte en door het uitsterven van hun prooien. Zowel muggen als dieren komen daardoor in innigere aanraking met mensen. Daarmee stijgt het risico van dier-op-mens ziektes als de vogelgriep, ebola en covid-19.

 Deze pandemie komt de mensheid ook wel door. Ik vrees echter dat het een kantelpunt aangeeft.

Als de planeet straks echt warm wordt, ben ik er waarschijnlijk niet meer, en moeten mijn kinderen zich maar zien te redden. Een ander probleem komt echter sneller op ons af: juist op het toppunt van globalisering bouwen we mondiale overlegorganen af. Nationalisten als Trump, Poetin en de Chinese president Xi Jinping vinden die namelijk hinderlijk. Je ziet het aan de wapenwedloop: allerlei landen bouwen nu rap hun nucleair arsenaal op, maar wapenonderhandelingen, ho maar. Daarom is de befaamde Doomsday Clock in januari (dus nog voor de pandemie) vooruitgezet naar 100 seconden voor middernacht, het dichtste bij twaalf uur dat het ooit heeft gestaan. De klok wordt beheerd door een groep wetenschappers die daarmee aangeven hoe dicht de wereld bij een catastrofe is. 

  Sorry, kinderen.

Simon Kuper

Simon Kuper is een Brit, die geboren is in Oeganda, opgroeide in Nederland en nu in Frankrijk woont. Naast Newsweek België schrijft hij vooral voor The Financial Times.