scrollTop top
Alicja Gescinska

Gevangen door herinnering

Eind januari stond de wereld stil bij de bevrijding van Auschwitz, precies vijfenzeventig jaar geleden. In Polen en elders, op de bekende lieux de mémoires, vonden talloze plechtigheden plaats. Maar de bevrijding bracht voor velen geen echte vrijheid met zich mee. ‘We waren bevrijd, maar niet vrij’, verklaarde een overlevende van het kamp ooit. Deze paradoxale uitspraak drukt een gevoel uit dat bij vele overlevenden aanwezig was. En ook bij de bevrijders van toen. Soms kan de waarheid enkel als paradox uitgedrukt worden.

Ze konden onmogelijk voorbereid zijn op wat ze zouden zien. Ze waren het inmiddels al gewoon: de alomtegenwoordigheid van de dood en het doodgaan. Ze hadden de ergste gruwelen gezien: verbrande lichamen, opgehangen mensen, de lijken verspreid op straat. Maar niets van de gruwel die hen te wachten stond. ‘Het was onvoorstelbaar’, zo verklaarde Anatoly Shapiro achteraf. Shapiro was een Sovjet-officier van het 60ste leger. Het was onvoorstelbaar en ondraaglijk. Het was Auschwitz, januari 1945. Het was Auschwitz dat bevrijd werd, op een ijzig koude winterdag, door Shapiro en zijn soldaten. 

Shapiro verklaarde in verschillende interviews en getuigenissen hoe de herinnering altijd is blijven knagen. En hoe die herinnering verknechtend werkte. Met de bevrijding van Auschwitz kwam er weliswaar een einde aan de meest brutale misdaden; een einde aan de meest brutale aanval op de individuele vrijheid en integriteit. Maar veel overlevenden bleven gevangenen; gevangenen van een verleden zo gruwelijk dat het hen niet losliet. Gevangenen van hun eigen herinneringen en gedachten, angsten en nachtmerries. Ze hadden zo’n lichamelijke en geestelijke horror meegemaakt, dat het permanente wonden in hun psyche achterliet.  

Vrijheid is meer dan de afwezigheid van externe belemmering of repressie. Vrij zijn betekent ook geen innerlijke knechtschap kennen: geestelijk welzijn dus. Wie getormenteerd is door gedachten, kan nooit werkelijk aan het stuur van zijn leven staan en de koers van zijn levensloop bepalen. Nooit een normaal leven leiden.

‘Ik zie eruit als een normaal mens. Ik gedraag me als een normaal mens.’ Het zijn de woorden die Benjamin Orenstein vijf jaar geleden uitsprak. Orenstein overleefde Auschwitz en in 2015 keerde hij terug naar die vreselijke plek, bij de herdenking van de zeventigste verjaardag van de bevrijding. ‘Ik lijk normaal, maar ik ben het niet. Want er is iets in ons gebroken.’ Zo vervolledigde Orenstein zijn getuigenis. Al die jaren van bevrijding zonder vrijheid. Gebroken mensen, gebroken vrijheden. Het is een pijnlijke waarheid die ons veel verteld over de complexiteit van ons mens-zijn en van onze vrijheid. En het is een waarheid die we, net zoals de gruwel, nooit mogen vergeten.

Alicja Gescinska

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    31.016.799
  • Aantal
    doden
    960.634
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    102.295
  • Aantal
    doden
    9.948
Biden vs Trump
AMERIKAANSE VERKIEZINGEN
Volg het hier LIVE elke dag