Olivier Van Duüren

De Homo Inutilis: werkloos wegens niet inzetbaar

Voices

‘Ik vrees dat Artificiële Intelligentie de mensheid in zijn geheel zou kunnen vervangen’, dixit de Britse fysicus en kosmoloog Stephen Hawking. ‘Wij voorspellen dat in België 310.000 jobs verloren zullen gaan tegen 2030, maar 580.000 vacatures dan weer open komen te staan als gevolg van de toekomstige skills gap’, klinkt het bij de Belgische sectororganisatie Agoria. 

Zitten we in 2020 met een wereldwijd besturingssysteem aangedreven door de brexit, populisme, nationalisme, extremisme, migratiegolven, identiteitscrisissen, ecologische ineenstortingen, biotech-en andere technologische disrupties?

Niet nieuw, we hebben het eerder meegemaakt met de industriële revoluties in de 19de en 20st eeuw. Historisch gezien heeft technologische innovatie toen geleid tot een groeiend inkomen en een hogere levensstandaard voor velen. Innovaties veranderen bedrijven, industrieën, regeringen, de maatschappij en onszelf als individu.

Het verschil zit hem dit keer echter in de snelheid en de implicaties van die veranderingen – ook al kan het nog jaren duren voor we er de volledige impact van zien. 

Intelligentere, meer geautomatiseerde werkkrachten zullen de banen niet zomaar vervangen, maar ook transformeren en vernieuwen. Futurist Thomas Frey voorspelt dat 60% van de beste jobs voor de komende 10 jaar nog moet worden uitgevonden. Wíj noemen geautomatiseerde systemen nog robots, onze kinderen en kleinkinderen spreken tegen dan misschien van collega’s. 

Auteur Yuval Harari refereert naar een nieuwe ‘nutteloze en werkloze klasse’ die zijn economische en politieke irrelevantie zal moeten bevechten. Iemand uit die ‘klasse’ is, óf niet in de juiste omgeving geboren, óf heeft gebrek aan mentale veerkracht om zichzelf continu heruit te vinden en nieuwe vaardigheden aan te leren. We zouden hem, naar analogie met de Homo Sapiens en Harari’s Homo Deus of ‘menselijke god’, ietwat oneerbiedig de ‘Homo Inutilis’ kunnen noemen. Ik geloof daarnaast dat er ook zoiets komt als een ‘Techno Sapiens’, een verbeterde technologische versie van de mens die ons leven fundamenteel verandert en de grote maatschappelijke uitdagingen oplost. 

Wat er ook gebeurt, in welke toekomstvisie je ook gelooft: we hebben frisse vaardigheden, een nieuwe cultuur en een andere mentaliteit nodig om het beste te maken van die digitale revolutie. 

‘Mentale veerkracht en wendbaarheid om jezelf continu heruit te vinden, zijn de sleutels om te floreren in de nieuwe digitale realiteit’

Het vraagt om een nog grotere grensoverschrijdende samenwerking tussen de openbare sector, bedrijven, techgiganten, wetenschappers en burgers. De gedeelde verantwoordelijkheid moet stoelen op een groot wederzijds vertrouwen en inclusie om tot nieuwe ethische principes, wetten en een hervormde arbeidsmarkt te komen.

Bedrijfsleiders moeten de vereiste vaardigheden definiëren en hun mensen opleiden om hun onderneming kwiek te houden. Laat een gezonde conversatie tussen een CFO en een CEO als volgt klinken. CFO: ‘Wat als we investeren in de ontwikkeling van onze werknemers en ze daarna opstappen?’, CEO: ‘Wat als we dit niet doen en ze blijven?’.

Professionals moeten bepalen of ze op een warme stoel zitten dan wel nieuwe vaardigheden moeten leren. Ouders moeten niet alleen kijken naar vandaag maar ook naar morgen en samen met hun kinderen uitzoeken wat het beste is voor hun nakomelingen.

De toekomstgerichte werkkracht heeft nood aan een hippe mix van basiskennis van geletterdheid, STEM, culturele en digitale bagage, gecombineerd met de vijf competenties nl. creativiteit, communicatie, samenwerking, probleemoplossend vermogen en kritisch denken en de juiste attitude die getuigt van flexibiliteit, speelsheid, zin voor experiment, nieuwsgierigheid, creativiteit, empathie, passie, gedoseerde gekheid en ondernemerschap.

Eén ding is zeker: mentale veerkracht en wendbaarheid om jezelf continu heruit te vinden zullen de sleutels zijn waarmee je kan overleven en floreren in de nieuwe realiteit. 

Zij die technologie omarmen zullen economische groei zien, nieuwe jobs vinden en de kracht hebben om grote maatschappelijke uitdagingen op vlak van gezondheidszorg, klimaat, energie, landbouw, mobiliteit en armoede het hoofd te bieden.

Voor al deze zaken zal levenslang leren de nieuwe norm worden. In plaats van boos aan de zijlijn af te wachten en de technologie met de vinger te wijzen, moeten we ervoor zorgen dat we mee zijn. Dat vraagt geduld, maar springen we niet op die trein, dan riskeren we achterop te hinken en een ‘Homo Inutilis’ te worden. 

Deze zoektocht noopt tot het herdefiniëren van het begrip menszijn.