Steeds meer specialisten geloven dat het SARS-CoV-2-virus de hartspier kan infecteren

Artsen aan de frontlinie van de Covid-19-pandemie worden geconfronteerd met een nieuw medisch mysterie: naast longschade ontwikkelen veel patiënten ook hartproblemen – en sterven er zelfs aan een hartstilstand zonder dat hun longen aangetast zijn door het virus.

Naarmate er meer gegevens binnenkomen uit onder meer China, Italië en het zwaar getroffen New York, gaan steeds meer hartdeskundigen geloven dat het SARS-CoV-2-virus de hartspier kan infecteren. Een eerste studie vond hartschade bij maar liefst 1 op de 5 patiënten, wat leidde tot hartfalen en overlijden, zelfs bij degenen die geen tekenen van ademnood vertoonden.

Dat zou de manier kunnen veranderen waarop artsen en ziekenhuizen over patiënten moeten denken, vooral in de vroege stadia van Covid-19. Het zou ook een tweede front kunnen openen in de strijd tegen de Covid-19-pandemie, met de behoefte aan nieuwe voorzorgsmaatregelen bij mensen met reeds bestaande hartproblemen, nieuwe eisen aan apparatuur en nieuwe strategieën voor hoe de beschadigde harten van overlevers te behandelen.

Bijproduct of niet?

De vraag of de hartproblemen worden veroorzaakt door het virus zelf of een bijproduct zijn van de reactie van het lichaam erop, is zo een van de belangrijkste geworden waarmee artsen worden geconfronteerd terwijl ze racen om de nieuwe ziekte te begrijpen.

Robert Bonow

‘Iemand die sterft aan een ernstige longontsteking zal uiteindelijk sterven omdat het hart stopt’, zegt dr. Robert Bonow, hoogleraar cardiologie aan de Northwestern University Feinberg School of Medicine en redacteur van het invloedrijke medische tijdschrift JAMA Cardiology. ‘Je kunt niet genoeg zuurstof in je systeem krijgen door de gevolgen van die ontsteking en dan slaat alles in je systeem tilt.’

Artsen weten al lang dat elke ernstige medische gebeurtenis, zelfs iets relatief eenvoudig als een heupoperatie, genoeg stress kan veroorzaken om het hart te beschadigen. Bovendien kan een aandoening als een longontsteking een wijdverbreide ontsteking in het lichaam veroorzaken. Dat kan er op zijn beurt toe leiden dat plaque in de bloedvaten onstabiel wordt en hartaanvallen veroorzaakt. Ontstekingen kunnen ook een aandoening veroorzaken die bekend staat als myocarditis, een ontsteking op het hart, wat kan leiden tot een verzwakking van de hartspier en uiteindelijk tot hartfalen.

Maar volgens Bonow kan de hartschade die wordt waargenomen bij Covid-19-patiënten ook veroorzaakt worden doordat het virus de hartspier rechtstreeks infecteert. Onderzoek suggereert dat het coronavirus zich hecht aan bepaalde receptoren in de longen, en diezelfde receptoren worden ook in de hartspier aangetroffen.

Op zich moet dat misschien niet verbazen: bij MERS, een ander coronavirus, werd ook al acute myocarditis vastgesteld. Het is mogelijk dat myocarditis het gevolg is van een immuunsysteem dat uit de hand loopt terwijl het probeert het coronavirus terug te draaien, waardoor overmatige hoeveelheden chemicaliën, cytokines genaamd, worden uitgestoten.

De aandoening, een cytokine-storm genoemd, is ernstiger bij oudere mensen en bij mensen met onderliggende chronische ziekten. Cytokines bevorderen ook de bloedstolling en interfereren met het stolselverbrekend systeem van het lichaam. Bloedstolsels in kransslagaders kunnen de bloedstroom blokkeren en hartaanvallen veroorzaken.

3D-animatie van cytokines. Foto: Scientific Animations

Twee onderzoeken

In maart publiceerden artsen uit China twee onderzoeken die de eerste glimp gaven van hoe vaak hartproblemen waren bij patiënten met COVID-19-ziekte. In de grootste van de twee onderzoeken werden 416 ziekenhuispatiënten onderzocht. De onderzoekers ontdekten dat 19 procent van hen tekenen van hartbeschadiging vertoonden. En die hadden een significant grotere kans om te overlijden: 51 procent van degenen met hartbeschadiging stierf versus 4,5 procent van de patiënten die geen tekenen van hartbeschadiging hadden.

Patiënten die vóór hun coronavirusinfecties een hartaandoening hadden, vertoonden veel vaker daarna hartschade. Maar sommige patiënten zonder eerdere hartziekte vertoonden ook tekenen van hartschade. Het was zelfs zo dat patiënten zonder reeds bestaande hartaandoeningen die tijdens hun infectie hartschade opliepen, meer kans om te overlijden hadden dan patiënten met eerdere hartaandoeningen zonder door Covid-19 veroorzaakte hartschade.

Niet evident

Het is onduidelijk waarom sommige patiënten door Covid-19 meer hartproblemen ervaren dan andere. Twee pistes zijn dat het genetisch bepaald is of dat het kan zijn omdat ze worden blootgesteld aan hogere virale ladingen. Uitvogelen of SARS-CoV-2-virus de hartspier rechtstreeks kan infecteren, is overigens niet zo evident.

Idealiter zouden artsen biopsieën van het hart nemen om te bepalen of de hartspier is geïnfecteerd met het virus. Maar Covid-19-patiënten zijn vaak zo ziek dat het moeilijk voor hen is om invasieve procedures te ondergaan. En meer tests kunnen extra gezondheidswerkers aan het virus blootstellen. Veel ziekenhuizen gebruiken geen elektrocardiogrammen bij geïsoleerde patiënten om te voorkomen dat extra personeel de kamer binnenkomt en zo de beperkte hoeveelheid beschikbare maskers of andere beschermende uitrusting opgebruiken.