scrollTop top

Massa-events zouden helemaal niet zo’n groot risico op besmetting inhouden. Maar is dat zo?

Wellicht weten we ten vroegste in oktober pas met redelijke zekerheid wat het echte risico is van grote evenementen in tijden van coronavirus.

Een lijvige Nederlandse studie en een bijzonder experiment in Duitsland lijken de evenementenwereld munitie te geven om de COVID-19-restricties aan te vechten waaronder de sector zo erg lijdt momenteel. Ze zouden aantonen dat massa-events helemaal niet zo’n groot risico op besmetting inhouden dan wordt verondersteld. Maar is dat zo? Het blijkt niet zo simpel te zijn. Wellicht weten we ten vroegste in oktober pas met redelijke zekerheid wat het echte risico is van grote evenementen in tijden van coronavirus.

Een bommetje – althans dat leek het op het eerste gezicht. Er is tot nu toe geen bewijs dat bezoekers van een evenement in de buitenlucht kans lopen om besmet te raken met het coronavirus concludeerde het Nederlandse Crisislab, een onderzoeksinstituut op het terrein van veiligheid en crisisbeheersing van professor Ira Helsloot van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Helsloot is al maanden erg kritisch over de aanpak van het coronavirus. Hij zei in maart al dat de gevolgen van de intelligente lockdown meer mensenlevens op termijn zouden kosten dan die zouden redden.

Wellicht weten we ten vroegste in oktober pas met redelijke zekerheid wat het echte risico is van grote evenementen.

Crisislab publiceerde eerder deze week een lijvig rapport, waarin het stelde in ruim vijfhonderd wetenschappelijke publicaties uit de hele wereld geen argument te kunnen vinden voor het verbod op grote evenementen dat in Nederland maar bijvoorbeeld ook in België gehanteerd wordt. Een eerste probleem is dat Helsloot en zijn team dat rapport niet zomaar uit wetenschappelijke interesse maakten, maar op bestelling. Van Eric van Eerdenburg, de grote baas van Mojo Concerts, de Nederlandse tak van concert- en festivalmonopolist Live Nation.

Mojo Concerts organiseert zelf ongeveer 200 concerten per jaar, die bezocht worden door circa een miljoen mensen. Het heeft een aantal eigen festivals en verzorgt daarnaast ook een deel van de organisatie en boekingen voor andere festivals en evenementen, zoals Pinkpop en Night of the Proms. Het bedrijf is ook verantwoordelijk voor jaarlijks terugkerende evenementen als A Campingflight to Lowlands Paradise, WOO HAH!, het North Sea Jazz Festival, Down The Rabbit Hole en Symphonica in Rosso. Mojo Concerts houdt zich verder bezig met het boeken van artiesten in het Nederlandse clubcircuit, onder andere in zalen als Paradiso, Melkweg, Tivoli, 013, Effenaar, Nighttown, Paard en GelreDome.

Het gaat dus om een onderzoek in opdracht van iemand met een groot belang bij een bepaalde uitkomst.

Van Eerdenburg geeft toe dat hij de studie in eerste plaats bestelde om een tool in handen te hebben om de evenenmentensector te kunnen redden. Als er niks gebeurt, is die over een jaar compleet verwoest, stelt hij. En dat is niet nodig denkt hij. ‘Iedereen is ongelofelijk bang gemaakt’, volgens het Mojo-opperhoofd. Het zit hem dwars dat café’s en horeca weer open zijn, dat kermissen weer draaien, maar dat grote festivals niet kunnen doorgaan. Het was voor hem reden om te laten uitzoeken of het niet tóch mogelijk is.

Zeker om dat van de sector zelf verwacht wordt met een beleidsvoorstel te komen naar de overheid. ‘Maar we weten niet waar het op moeten baseren’, zegt hij. ‘Ik denk dat bijna niemand overzicht heeft over wat er nu werkelijk aan de hand is. Ik denk dat politici dat niet hebben, ik denk dat bestuurders in gemeentes dat niet hebben.’

‘Ik wil wegblijven van speculaties en complottheorietjes. We willen gewoon een wetenschappelijke basis waarmee we werken.’

Eric Van Eerdenburg, MOJO

Dus liet Mojo Concerts zelf onderzoek doen. ‘Gebaseerd op deze wetenschappelijke informatie kunnen wij weer een voorstel doen. We proberen echt te onderbouwen hoe we onze festivals en evenementen zo veilig mogelijk kunnen gaan organiseren.’ De kritiek dat Helsloot niet geheel onbevooroordeeld is, werpt hij terzijde. ‘Ik wil wegblijven van speculaties en complottheorietjes. We willen gewoon een wetenschappelijke basis waarmee we werken.’

Het gaat dus om een onderzoek in opdracht van iemand met een groot belang bij een bepaalde uitkomst. ‘Mojo wilde inzicht in de coronaproblematiek rondom evenementen, zodat ze de juiste maatregelen kunnen nemen’, bevestigt professor Ira Helsoot. ‘Onze bevindingen komen Mojo natuurlijk goed uit, maar dit is echt wat we in die grote berg publicaties sinds maart van dit jaar gevonden hebben.’

Buitenproportioneel veel

Wat ons meteen bij een tweede probleem met het 85 pagina’s tellende rapport Wat weten we nu eigenlijk van het coronavirus en wat betekent dit voor evenementen? brengt: het gaat om een zogenaamd literatuuronderzoek, een studie die in kaart brengt wat er al aan wetenschappelijk werk verschenen is over het probleem en daar dan een conclusie uit trekt. In dit geval meer dan 500 wetenschappelijke publicaties. Maar een deel daarvan is (nog) niet door collega’s beoordeeld, wat een must is. Ruim 60 wetenschappelijke citaten in het rapport blijken afkomstig van niet gecontroleerde bronnen. En dat is voor iets dat de stempel ‘wetenschappelijk’ moet dragen buitenproportioneel veel. En de manier waarop de auteurs dat verdedigen raakt kant noch wal: ‘Wanneer we ons zouden beperken tot peer-reviewed papers zou dit betekenen dat we veel relevante en nieuwe informatie niet zouden kunnen gebruiken uitsluitend vanwege het feit dat ze het vaak tijdrovende proces van peer-review nog niet hebben doorlopen.’

Wie tussen de regels leest, merkt nog wel nuances op. Neem dit: ‘Theoretisch lijkt het aannemelijk dat op buitenevenementen waar mensen dicht op elkaar staan en (vanwege luide muziek) tegen elkaar moeten schreeuwen de besmettingskans (via grotere druppeltjes) groter is. We hebben echter geen praktijksituatie kunnen vinden waaruit blijkt dat een dergelijk evenement tot een coronahaard heeft geleid. Hierbij moet worden opgemerkt dat het festivalseizoen ten tijde van de uitbraak in Nederland ook nog niet begonnen was. Echter zijn er ook vanuit het buitenland geen voorbeelden bekend waarbij onomstotelijk is vastgesteld dat dichtbevolkte evenementen in de buitenlucht tot nieuwe brandhaarden hebben geleid.’

Eigenlijk staat daar: ‘we denken van niet, maar we weten het niet, want het valt niet te controleren omdat er gewoon geen massa-evenementen zijn geweest’. Ook niet elders in de wereld, of ten minste, evenementen waarvan we data hebben wat de gevolgen waren. (Ondertussen zijn er wel geweest, maar de resultaten daarvan zijn ten vroegste in oktober bekend, waarover later meer in dit artikel).

‘Evenementenbezoek door gezonde Nederlanders onder de 65 jaar moet gezien worden als het nemen van een vrijwillig risico’, in het ergste geval vergelijkbaar met motorrijden.

Iets anders wat aangeeft dat het rapport Wat weten we nu eigenlijk van het coronavirus en wat betekent dit voor evenementen? toch met bijzonder veel voorzichtigheid moet worden gehanteerd is de bizarre risico-analyse die in de tweede helft van de studie wordt aangehaald. Ze noemen er zelfs een getal bij: één op de tienduizend. (‘Voor gezonde mensen van onder de 65 jaar is derhalve het risico op overlijden na besmetting ongeveer 1 op de 10.000 en daarmee is dus hun individueel risico groter dan wat we normaal gesproken een acceptabel risico zouden vinden in de zin dat er geen veiligheidsbeleid meer nodig is. Het is wel vergelijkbaar met het risico om in het verkeer om te komen (4 * 10 -5 ) en zelfs het wonen achter de rivierdijken.’

En: ‘Evenementenbezoek door gezonde Nederlanders onder de 65 jaar moet gezien worden als het nemen van een vrijwillig risico’, in het ergste geval vergelijkbaar met motorrijden. Dat er besmettingen, en dus ook doden zullen volgen, sluit het onderzoek dus niet uit.

Wat ook heel raar is: er wordt nauwelijks gewag gemaakt van het risico dat een besmetting op een festival betekent voor de mensen in het netwerk van de besmette festivalbezoeker, en dan vooral zij met een hogere leeftijd of zwakkere gezondheid. ‘Theoretisch kan dit risico worden beperkt door bezoekers van evenementen aan te spreken op hun verantwoordelijk en hen te vragen om na een bezoek van een evenement het sociale contact met andere (kwetsbare) mensen voor 2 weken te beperken’, lezen we.

‘Nur noch kurz die Welt retten’

Wat dus vooral uit die 85 pagina’s naar voorkomt, is dat we eigenlijk heel weinig weten. Daar moet verandering in komen en misschien gaat een Duits experiment ons daarbij helpen. Met een testconcert in Leipzig van Tim Bendzko, de man die in de Duitstalige wereld een monsterhit scoorde met ‘Nur noch kurz die Welt retten’ (Nu nog even snel de wereld redden).

Een eerste vaststelling is meteen eentje waar iedereen die betrokken partij is in de evenementensector toch best rekening mee houdt: blijkbaar staan toch maar relatief weinig mensen te springen om naar dit soort concerten te gaan.

RESTART-19 heet het project, en het werd georganiseerd door het Universitair Medisch Centrum Halle. De bedoeling is om gegevens te verzamelen over het gedrag van mensenmassa’s in en rond de arena om het risico van het houden van dergelijke grote evenementen in de toekomst beter in te schatten. Michael Gekle, de decaan van de medische faculteit, hoopt dat ‘de gegevens zullen bijdragen aan nationale beslissingen over de vraag of een gebeurtenis al dan niet moet plaatsvinden, dankzij betrouwbare voorspellingen over het risico van extra infecties die verband houden met een dergelijke gebeurtenis’.

Een eerste vaststelling is meteen eentje waar iedereen die betrokken partij is in de evenementensector toch best rekening mee houdt: blijkbaar staan toch maar relatief weinig mensen te springen om naar dit soort concerten te gaan. Van de 4.200 mensen die werden verwacht voor het optreden van Tim Bendzko daagden er uiteindelijk 1.500 op. Ondanks het feit dat er erg verregaande veiligheidsmaatregelen waren bepaald voor de selectie van de projectdeelnemers. Elke deelnemer moest 48 uur voor het evenement op COVID-19 testen en kon alleen deelnemen met een negatief resultaat; mensen met klachten of recent teruggekeerd uit een hoogrisicoland mochten niet deelnemen. Op de ochtend van het concert werd de temperatuur van de deelnemers gemeten voordat ze een FFP2-masker kregen (dat ademhalingsdruppels blokkeert waardoor de ziekte kan worden overgedragen), evenals een contacttracer om hun bewegingen te volgen, en een fles ontsmettingsmiddel gemengd met een fluorescerende markeringsspray om de oppervlakken te bepalen die ze gedurende de dag zouden aanraken.

Hoewel er slechts een derde opdaagde van de 4.200 vrijwilligers die de organisatoren aanvankelijk hadden gehoopt, zegt studieleider Stefan Moritz dat hij ‘zeer tevreden is met de kwaliteit van de gegevens die we hebben verzameld’. Maar het zal enkele weken duren om resultaten te ontwikkelen op basis van deze gegevens. We mogen die ten vroegste in oktober verwachten wellicht.

Geen alcohol

En we weten nu al dat er kanttekeningen zullen worden bijgeplaatst. Al voor het experiment, dat bijna 1 miljoen euro kostte, waren critici er snel bij om de mogelijke bevindingen van de hand te doen. Omdat het experiment niet de werkelijke omstandigheden van normale concerten weerspiegelt, stellen ze, met mensen die alcohol drinken en meezingen zonder een FFP2-masker te dragen.

‘Dat is het probleem van elke studie, dat ze niet in de echte wereld plaatsvindt’, argumenteert Michael Gekle. ‘We hadden inderdaad liever mensen binnen laten drinken, maar de gezondheidsautoriteiten wilden ons niet zo ver laten gaan. Dus we stonden voor de optie om zonder data te blijven of data te hebben die niet helemaal de normale context weerspiegelen. En halverwege is nog steeds beter dan helemaal niets.’

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    30.170.390
  • Aantal
    doden
    946.001
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    97.976
  • Aantal
    doden
    9.936

Biden vs Trump
AMERIKAANSE VERKIEZINGEN
Volg het hier LIVE elke dag