scrollTop top

Kunnen reisverboden de verspreiding van coronavirusvarianten echt stoppen?

Gestrande vrachtwagenchauffeurs in Dover. Foto: AP Photo/Frank Augstein

Kunnen reisverboden de verspreiding van coronavirusvarianten echt stoppen? Deskundigen zijn sceptisch en verdeeld. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk hoe wijdverbreid de nieuwe varianten al in omloop zijn. Dus de beslissingen om grenzen te sluiten en internationale reizigers te weren, zouden opnieuw wel eens een verhaal van too little, too late kunnen zijn.

Opnieuw, want toen land na land zich deze week haastte om hun grenzen met Groot-Brittannië te sluiten, riep dat herinneringen op aan de manier waarop de wereld reageerde nadat het coronavirus in de lente voor het eerst op grote schaal opdook. De meeste van die aanvankelijke reisverboden kwamen toen te laat, en werden ingevoerd nadat het virus zich al heinde en verre had verspreid.

Deze keer zou het ook wel weer eens te laat kunnen zijn om de verspreiding van een nieuwe, mogelijk besmettelijkere coronavirusvariant te stoppen die door Groot-Brittannië is geïdentificeerd. Het is immers niet bekend hoe wijdverbreid de variant al circuleert, zeggen experts. En de reisverboden en grenssluitingen dreigen bovendien meer economische en emotionele problemen te veroorzaken, waardoor de tol die het virus eist van de maatschappij alleen maar zal groeien.

‘Idioot’ en ‘naïef’

Sommige experts, zoals de vermaarde specialist in tropische- en reisziekten, Peter Kremser, noemden de beslissing om grenzen te sluiten ‘idioot’. Ze zeggen dat het wetenschappelijke begrip van de mutatie beperkt is, de gevaren ervan onduidelijk zijn, en dat het naïef is om te denken dat dat de variant zich niet al wijd verspreid heeft buiten Groot-Brittannië.

Groot-Brittannië heeft ongeveer 150.000 genomen van het coronavirus gesequenced in een poging mutaties te identificeren. Dat is ongeveer de helft van ’s werelds genomische gegevens over het virus. In Wales, een land met drie miljoen mensen, hebben genetici de afgelopen week meer coronavirusgenomen gesequenced dan wetenschappers hebben onderzocht tijdens de hele pandemie in Frankrijk, een land met 67 miljoen inwoners.

In Groot-Brittannië zijn wetenschappers bovendien veel meer bezig met genomische surveillance naar mutaties toe dan in andere landen, waardoor wetenschappers daar de variant konden ontdekken terwijl deze elders misschien onopgemerkt was gebleven.

Groot-Brittannië heeft ongeveer 150.000 genomen van het coronavirus gesequenced in een poging mutaties te identificeren. Dat is ongeveer de helft van ’s werelds genomische gegevens over het virus. In Wales, een land met drie miljoen mensen, hebben genetici de afgelopen week meer coronavirusgenomen gesequenced dan wetenschappers hebben onderzocht tijdens de hele pandemie in Frankrijk, een land met 67 miljoen inwoners.

Het is met andere woorden waarschijnlijk dat soortgelijke varianten over de hele wereld opduiken maar die volledig buiten beschouwing worden gelaten omdat er in andere landen een pak minder daarnaar gezocht wordt.

‘Cijfers zijn belangrijk

Toch zijn er ook veel experts die het reisverbod steunen. ‘Cijfers zijn belangrijk’, schreef Emma Hodcroft, een onderzoeker aan de Universiteit van Bern in Zwitserland, op Twitter. ‘Het aantal mensen met de nieuwe variant in continentaal Europa is waarschijnlijk nog klein: met testen, traceren, identificatie en beperkingen kunnen we misschien voorkomen dat ze het virus doorgeven.’

Dr. Hans Kluge, de regionale directeur van de Wereldgezondheidsorganisatie voor Europa, zei dat de lidstaten zouden proberen een coherente benadering te bedenken voor elke dreiging die uitgaat van de variant. ‘Op dit moment’, schreef hij op Twitter, ‘is het verstandig om reizen te beperken tot spreiding totdat we betere informatie hebben.’ Maar hij merkte ook op: ‘niemand is veilig totdat iedereen veilig is.’

Europa: het gebruikelijke boeltje

De Europese Commissie drong er bij de lidstaten op aan om het algemene verbod op Groot-Brittannië op te heffen, zodat essentiële reizen kunnen plaatsvinden. Maar momenteel lijken landen er de voorkeur aan te geven hun eigen regels te bepalen. Zweden blokkeerde zelfs reizen vanuit Denemarken na berichten dat de Britse variant daar was ontdekt. Frankrijk verzachtte al wel de grensafsluiting die het zondag aankondigde.

In het Verenigd Koninkrijk is de haven van Dover ondertussen ook weer open. Dat is hoopvol nieuws voor de duizenden vrachtwagenchauffeurs die staan aan te schuiven voor de ferry of de Eurotunnel. De truckers zullen sneltesten krijgen en met een negatieve test mogen ze verder. De hele operatie kan wel dagen in beslag nemen. Ook reizigers uit de Europese Unie kunnen weer van het Verenigd Koninkrijk naar Frankrijk, als ze een negatieve coronatest kunnen voorleggen.

Gestrande vrachtwagenchauffeurs in Dover. Foto: AP Photo/Frank Augstein

Britse functionarissen hebben gezegd dat het eerste geval van de variant die zich nu wijd verspreidt in het land, op 20 september werd ontdekt in Kent, in het zuidoosten van Engeland. In november was ongeveer een kwart van de Covid-19-gevallen in Londen – een internationaal handelscentrum – van de nieuwe variant. Nog een paar weken later was de variant verantwoordelijk voor bijna tweederde van de gevallen in Groot-Londen.

Dat betekent dat tegen de tijd dat premier Boris Johnson de natie zaterdagavond toesprak om strenge nieuwe lockdown-maatregelen voor miljoenen mensen in en rond Londen aan te kondigen, de variant zich al maanden aan het verspreiden was.

De Zuid-Afrikaanse variant werd het onderwerp van intens wetenschappelijk onderzoek nadat doktoren daar ontdekten dat mensen die ermee besmet waren, een verhoogde virale lading hebben – een hogere concentratie van het virus in hun bovenste luchtwegen. Bij veel virusziekten gaat dit gepaard met ernstigere symptomen.

Ambtenaren in Frankrijk en Duitsland erkenden dinsdag dat de variant mogelijk al in hun land circuleert. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding zei dat een paar gevallen met de nieuwe variant waren ontdekt in Denemarken, IJsland en Nederland. En gezondheidsfunctionarissen in Australië en Italië hebben gevallen gemeld bij reizigers uit Groot-Brittannië. Ook in België zijn er een handvol gevallen gedetecteerd.

Nog een variant: de Zuid-Afrikaanse

Tegelijkertijd baart ook een andere variant van het virus zorgen: eentje die zich verspreidt in Zuid-Afrika. Ten minste vijf landen – Duitsland, Israël, Saudi-Arabië, Zwitserland en Turkije – hebben reizigers uit Zuid-Afrika geweerd. En Saoedi-Arabië ging zelfs nog verder en schortte alle internationale vliegreizen naar het koninkrijk voor minstens een week op.

De Zuid-Afrikaanse variant werd het onderwerp van intens wetenschappelijk onderzoek nadat doktoren daar ontdekten dat mensen die ermee besmet waren, een verhoogde virale lading hebben – een hogere concentratie van het virus in hun bovenste luchtwegen. Bij veel virusziekten gaat dit gepaard met ernstigere symptomen.

Omdat niet bekend is hoe wijd de twee varianten zich verspreiden, is het onmogelijk in te schatten welke gevolgen de pogingen om Groot-Brittannië en Zuid-Afrika te isoleren zullen hebben op de beheersing ervan.

Wat met vaccins?

Als de variant beduidend besmettelijker blijkt te zijn dan andere in omloop en wijdverspreider wordt, kan dit de wereldwijde vaccinatie-inspanningen bemoeilijken. Het Britse farmaciebedrijf AstraZeneca, dat samen met de Universiteit van Oxford een coronavaccin heeft ontwikkeld, zegt dat het vaccin ook werkt tegen het gemuteerde virus dat in Groot-Brittannië en enkele andere landen aangetroffen werd. Dat zou blijken uit studies die het bedrijf heeft uitgevoerd.

Volgens het bedrijf zijn ‘de veranderingen in de genetische code van deze nieuwe virale stam niet in staat om de structuur van de proteïne te veranderen en werkt het vaccin ook op het gemuteerde virus’.

Dr. Ugur Sahin, medeoprichter van BioNTech, dat samen met Pfizer het eerste vaccin ontwikkelde dat in het Westen is goedgekeurd om het coronavirus te bestrijden, was voorzichtiger. Hij waarschuwde dat het twee weken zou duren voordat de volledige resultaten van laboratoriumstudies een beter begrip zouden geven van hoe de mutaties de effectiviteit van het vaccin kunnen veranderen.

Ugur Sahin, medeoprichter van BioNTech. Foto: Andreas Arnold/DPA

‘We denken dat er geen reden is om ons zorgen te maken totdat we de gegevens hebben’, zei hij wel. Plus: als een aangepast vaccin nodig was, zou het binnen zes weken klaar kunnen zijn, volgens dr. Sahin. Maar dat zou aanvullende goedkeuring van toezichthouders vereisen, wat de wachttijd zou kunnen verlengen.

Sahin zei ook dat een efficiënter virus het moeilijker zou maken om de niveaus van immuniteit te bereiken die nodig zijn om de pandemie te beëindigen. ‘Als het virus efficiënter wordt in het infecteren van mensen’, vertelde Sahin op een persconferentie, ‘dan heeft het misschien een nog hogere vaccinatiegraad nodig om ervoor te zorgen dat het normale leven zonder onderbreking kan doorgaan.’

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
  • Aantal
    doden
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    684.256
  • Aantal
    doden
    20.572