scrollTop top

Klimaatverandering zal ons dwingen anders te gaan werken

Eén aspect van klimaatverandering wordt vaak over het hoofd gezien: global warming zal onomkeerbare verschuivingen veroorzaken in de manier waarop we werken. Maar dat kan twee richtingen uitgaan, afhankelijk van in hoeverre we het probleem willen aanpakken of net niet.

Bij klimaatverandering denken de meesten van ons aan de gevolgen voor het milieu, zoals een stijgende zeespiegel, verhoogde temperaturen en smeltende gletsjers. In sommige delen van de westerse wereld, zoals Zuid-Florida of de Alpen, hebben die verschuivingen al gezorgd voor nieuwe uitdagingen en de jobs die daarbij horen. 

Nu al is op 60 procent van ’s werelds skipistes het gebruik van kunstmatige sneeuw noodzakelijk – het heeft geleid tot nieuwe industrieën die 20 jaar geleden gewoonweg niet bestonden.

Grote skigebieden hebben tegenwoordig al snel meer dan duizend sneeuwmachines nodig bijvoorbeeld. Die moeten ontworpen worden, gefabriceerd, geleerd, geplaatst, onderhouden et cetera.

In Miami worden zeeweringen verhoogd en parkeergarages ontworpen met sluisdeuren – niet alleen als reactie op de overstromingen van vandaag, maar met het oog op de zeespiegel van morgen. 

Klimaatverandering leidt in een business as usual-scenario tot economische chaos

Het is nog maar het topje van de (smeltende) ijsberg. Door klimaatverandering zullen alle sectoren, van financiën tot gezondheid, door elkaar geschud worden. Iedereen zal klimaatverandering moeten aanvaarden als een nieuwe factor in zijn of haar professionele leven zegt Andrew Winston, auteur van het boek The Big Pivot: Radically Practical Strategies for a Hotter, Scarcer and More Open World.

Omdat het moeilijk is om precies te weten hoe dramatisch de effecten van klimaatverandering zullen zijn, is het moeilijk om te weten hoe groot de gevolgen zullen zijn voor verschillende industrieën. 

Het sleutelwoord: inkrimpen

Desalniettemin: catastrofale zeespiegelstijging, droogte, kelderende landbouwopbrengsten, frequent extreem weer en menselijke migraties op grote schaal zullen leiden tot enkele voorspelbare veranderingen in de arbeidswereld. Meer behoefte aan eerstehulpverleners, gezondheidswerkers, civiele ingenieurs en hulpverleners, naast andere beroepen.

Klimaatchaos zal ook grote macro-economische effecten hebben, waardoor investeringen, consumptie en werkgelegenheid worden verminderd. Tegen het einde van deze eeuw zal meer dan een vijfde van het bbp verloren gaan, veel meer dan eerdere modellen hadden voorspeld.

Landen met een hoger gemiddeld aantal arbeidsuren per jaar hebben een hogere CO2-uitstoot. Het omgekeerde is ook waar: lagere uren worden geassocieerd met lagere emissies.

Een ander scenario dat steeds waarschijnlijker wordt, is het uiteenspatten van de koolstofzeepbel, zodra wordt erkend dat reserves die al in de taxaties van fossiele brandstoffen zijn ingeprijsd, onbruikbaar zullen zijn. Klimaatverandering leidt in een business as usual-scenario tot economische chaos. Het sleutelwoord voor de toekomst van werk zou dan ‘inkrimpen’ zijn.

Krachtig optreden tegen de uitstoot van vandaag zou de kans aanzienlijk vergroten dat niet alleen opwarming wordt beperkt, maar ook werk duurzamer, bevredigender en productiever wordt. Om te zien hoe, moeten we rekening houden met het verband tussen werktijden en koolstofemissies. Een belangrijke schakel die in alle klimaatmodellen en het gesprek over klimaatverandering ontbreekt tot nu.

Landen met een hoger gemiddeld aantal arbeidsuren per jaar hebben een hogere CO2-uitstoot. Het omgekeerde is ook waar: lagere uren worden geassocieerd met lagere emissies. De belangrijkste reden is dat de keuze voor kortere werkschema’s een land op een traject zet waarin de productie, met het bijbehorende energieverbruik, niet wordt gemaximaliseerd.

We weten ook dat huishoudens met tijdsdruk (als gevolg van lange werkdagen) meer energie verbruiken. Dat komt omdat voor duurzaam handelen doorgaans meer tijd nodig is. Een duidelijk voorbeeld daarvan is transport: hoe sneller je wil reizen, hoe meer energie je moet verbruiken. Er is een energieladder die klimt van wandelen en fietsen, de bus nemen, met de trein reizen en vliegen. 

Een werkweek van … 10 uur

Alle bestaande modellen suggereren ondertussen dat het effect van werkuren op de uitstoot groot is.

Volgens verschillende studies zullen mensen in heel Europa drastisch minder uren moeten werken om rampzalige klimaatopwarming te voorkomen, tenzij de economie radicaal koolstofarm wordt. En drastisch is echt wel het juiste woord: voor landen als België spreek je dan van een werkweek die nog amper 10 uur zou duren als we als doel een maximale opwarming met twee graden Celsius willen hanteren. 

Will Stronge, de directeur van Autonomy, dat het rapport The Ecological Limits of Work: on carbon emissions, carbon budgets and working time publiceerde in 2019, argumenteert dat technologische vooruitgang en de klimaatnoodsituatie betekenen dat een kortere werkweek niet alleen haalbaar maar ook noodzakelijk is. 

Maar hoe kunnen we dat betalen? Deels door winst te halen uit het creëren van minder vervuiling en minder klimaatschade, en deels door de opwaartse versnelling van de vraag consumptiegoederen en diensten te vertragen, volgens Stronge. Er zou volgens hem ook een positief effect zijn op de arbeidsmarkt: kortere uren zullen de werkloosheid helpen verlichten. Wanneer banen zijn gestructureerd met kortere planningen, moeten werkgevers meer personeel aannemen. 

Op dit moment lijkt deze benadering misschien onhaalbaar. We bevinden ons ook in een politieke zeitgeist waarin minder gaan werken botst met een heersende conservatieve, pro-werkethiek. Het bewustzijn dat we dringend aan het klimaat moeten werken, wordt ook nog steeds niet breed genoeg gedragen.

Maar, zeggen voorstanders, we moeten onze verbeelding gebruiken en zien dat er een pak andere voordelen zijn aan dat minder werken. Zowel mannen als vrouwen zouden een ogenschijnlijk ongrijpbare werk-gezinbalans kunnen bereiken. Mensen zouden tijd hebben voor hobby’s en passies en om deel te nemen aan het politieke leven. Ons sociale leven en het gezinsleven zouden verbeteren, stress zou worden verminderd, wat zich vertaalt in een betere gezondheid.

Niet iedereen heeft de keuze

Het is dus een keuze waar we voor staan; maar die keuze is niet weggelegd voor iedereen in de wereld. Integendeel. Volgens het rapport Werken aan een warmere planeet: de impact van hittestress op productiviteit en waardig werk door de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties (ILO), zal klimaatverandering resulteren in een economisch verlies van 2.400 miljard euro en 80 miljoen banen wereldwijd tegen 2030.

Deze projecties zijn gebaseerd op een wereldwijde temperatuurstijging van 1,5 graden en suggereren dat tegen 2030 2,2 procent van het totaal aantal gewerkte uren wereldwijd verloren zal gaan als gevolg van stijgende temperaturen.

De gevolgen zullen echter ongelijk over de landen worden verspreid. De regio’s waar de meeste arbeidsuren verloren gaan, zijn Zuid-Azië en West-Afrika, waar tegen 2030 ongeveer 43,9 miljoen banen zouden verdwijnen door het warmer wordend klimaat. Economische verliezen als gevolg van hittestress zullen daarom worden gecombineerd met de economische nadelen die al in deze landen bestaan, met name het hoge percentage arme werknemers, de landbouw voor eigen gebruik en het ontbreken van sociale bescherming.

Prognoses suggereren dat 2,3 procent van het totale aantal werkuren in Afrika de volgende tien jaar verloren zal gaan door hittestress – het equivalent van meer dan 14 miljoen voltijdse banen

De intensiteit van temperatuurstijgingen kan echter ook binnen landen variëren en de impact zal vooral groot zijn in steden. Het fenomeen van stedelijke hitte-eilanden verwijst naar stedelijke gebieden die aanzienlijk warmer zijn dan de omliggende landelijke gebieden vanwege de opname van zonnewarmte door gebouwen en wegen.

Bovendien hebben landen die naar verwachting aanzienlijke verliezen aan arbeidsproductiviteit zullen lijden als gevolg van hittestress, doorgaans ook een ontoereikende sociale zekerheid. In sommige Afrikaanse landen met productiviteitsverliezen als gevolg van hittestress van meer dan 3 procent, is de informele economie goed voor 90 procent van de totale werkgelegenheid en wordt minder dan een kwart van de bevolking niet beschermd door enige vorm van sociale zekerheid.

Over het algemeen suggereren prognoses dat 2,3 procent van het totale aantal werkuren in Afrika de volgende tien jaar verloren zal gaan door hittestress – het equivalent van meer dan 14 miljoen voltijdse banen.

60 procent minder werkuren in de landbouw

Dit productiviteitsverlies zal een groeiend aantal werknemers onder druk zetten die al worden bedreigd door andere negatieve effecten van klimaatverandering, zoals veranderende regenseizoenen, natuurrampen, droogte en verlies aan biodiversiteit. En dat komt bovenop kwesties van mondiale sociale rechtvaardigheid, aangezien Afrika minder dan 1 procent heeft bijgedragen aan de uitstoot van broeikasgassen die verantwoordelijk zijn voor de huidige klimaatverandering.

Wat betreft de sectoren die het meest zullen worden getroffen, staat de landbouw, waarin wereldwijd 940 miljoen mensen werken, bovenaan de lijst. Als het klimaat de veranderingen ondergaat die nu voorspelt worden door wetenschappers, gaat dat leiden tot een verlies van 60 procent van de werkuren voor boeren en arbeiders in de landbouwvoorzieningsketen. De bouwsector is een andere die keihard zal worden getroffen, met een verlies van 19 procent van de werkuren.

Het grootste probleem: werk voor miljoenen migranten

Alweer, dat is niet meteen het scenario, althans op een termijn van decennia, voor onze contreien. Maar indirect gaat het in die tijdspanne wél een enorme impact hebben op onze arbeidsmarkt. Want elders in de wereld zullen door de klimaatverandering miljoenen mensen ontheemd raken. En ze zullen migreren naar landen waar ze denken nog wel goede vooruitzichten te hebben.

Mensen zullen migreren naar landen waar ze denken nog wel goede vooruitzichten te hebben. Foto: EPA

Er zijn verschillende recente onderzoeken geweest naar het begrijpen en voorspellen van het probleem van klimaatmigratie. Volgens prognoses van de Internationale Organisatie voor Migratie van de VN zouden er tegen 2050 tussen de 25 miljoen en 1 miljard klimaatmigranten kunnen zijn, die zich binnen hun land of over de grenzen verplaatsen, op permanente of tijdelijke basis. De meest recente modellen houden het op 200 miljoen klimaatvluchtelingen tegen 2050.

Hoewel haveloze analisten waarschuwen voor aanstaande klimaatgerelateerde conflicten en veiligheidsbedreigingen die verband houden met schaarste van hulpbronnen, zal de migratiedruk die global warming veroorzaakt zich waarschijnlijk subtieler laten gelden, naarmate die verstrikt raakt in een bredere sociale transformatie.

De belangrijkste patronen van door het klimaat veroorzaakte migratie zullen tijdelijk en intraregionaal zijn – zoals een tijdelijke verplaatsing door droogte. Of, terwijl extreme weerpatronen het ‘nieuwe normaal’ worden, nemen mensen hun toevlucht tot circulaire migratie – een cyclische beweging die mensen helpt om te gaan met barre omstandigheden thuis, zoals Mexicaanse boeren die nu al massaal naar het noorden trekken voor seizoensarbeid.

Desalniettemin, het gaat om aantallen die flink disruptief zullen werken voor de arbeidsmarkten waar ze terechtkomen. 

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.688.829
  • Aantal
    doden
    1.137.115
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    270.132
  • Aantal
    doden
    10.588