scrollTop top
Wildfires in Khanty-Mansi, Rusland

Hoe enorme natuurbranden duizenden kilometers van hier onze gezondheid schaden

De enorme natuurbranden van 2020 – alleen al in Siberië en Australië is een gebied in de vlammenzee verdwenen dat tien keer groter is dan België – lijken misschien een ver-van-mijn-bedverhaal, maar dat zijn ze niet. Rook van brandende bossen en turf kan weken in de atmosfeer blijven hangen, duizenden kilometers afleggen en de gezondheid schaden van ver weg wonende bevolkingsgroepen.

Volgens de analyse van satellietbeelden is sinds begin 2020 in Rusland naar schatting 19 miljoen hectare opgegaan in bosbranden. In de eerste maanden van 2020 worstelde Australië met het ergste natuurbrandseizoen in zijn geschiedenis. Het eiste het leven van 33 mensen, vernietigde duizenden huizen en zag 18 miljoen hectare opgaan in vlammen. Drie miljard dieren werden gedood of verdreven.

De rookpluimen van grote bosbranden, die tot 23 kilometer klimmen tot ver in de stratosfeer, kunnen zich dankzij de luchtstromen over de hele wereld verspreiden

En momenteel veroorzaken duizenden blikseminslagen honderden branden in heel Californië die in een week tijd zich uitbreidden over een gebied dat groter is dan de provincies Antwerpen en Limburg samen.

Die bosbranden hebben ook een verstrekkende invloed op ons leven. De rookpluimen van grote bosbranden, die tot 23 kilometer klimmen tot ver in de stratosfeer, kunnen zich dankzij de luchtstromen over de hele wereld verspreiden.

Wildfires in Khanty-Mansi, Rusland

De Arctische bosbranden in Siberië hebben deze zomer een record gevestigd: volgens het European Centre for Medium-Range Weather Forecasts is er in een maand tijd meer vervuiling in de lucht terechtgekomen dan in welke andere dan ook, in 18 jaar tijd.

De rook van die Siberische bosbranden verstikt de nabijgelegen steden al maanden en heeft zich over de Stille Oceaan verspreid om Alaska te bereiken. De rook heeft zelfs de luchtkwaliteit verminderd in steden zo ver weg als Seattle. Dik vijfduizend kilometer van het epicentrum van de Siberische branden.

Dramatische pieken in fijnstof

Rook van brandende bossen en turf kan weken in de atmosfeer blijven hangen, duizenden kilometers afleggen en de gezondheid schaden van ver weg wonende bevolkingsgroepen.

Dat is gedeeltelijk te wijten aan wat er brandt: harsrijk boreaal bos, turf begraven in moerassen en smeltende toendrapermafrost. Die geven allemaal hoge concentraties kooldioxide af in de atmosfeer, samen met methaan en giftige stoffen zoals kwik.

Met de gassen die vrijkomen bij bosbranden worden echter ook kleine, lichtgewicht roetdeeltjes meegevoerd, wat we ook wel fijnstof noemen.

Fijnstof bestaat uit zeer kleine deeltjes die aanwezig zijn in de lucht. Dergelijk fijnstof (PM) is een veelvoorkomend onderdeel van luchtverontreiniging in steden, waar het kan vrijkomen uit uitlaatgassen van voertuigen en zware industrie. Maar rook van bosbranden kan leiden tot dramatische pieken in de hoeveelheid fijnstof in de lucht in vergelijking met gemiddelde luchtverontreiniging.

Wildfires in Khanty-Mansi, Rusland

Tijdens het natuurbrandseizoen in Canada hebben steden tot honderden kilometers verderop bijvoorbeeld deeltjesniveaus gemeten die 20 keer hoger zijn dan op een gemiddelde dag zou worden verwacht. Bosbranden hebben de neiging om grote hoeveelheden fijnere deeltjes te produceren, bekend als PM2,5, en zelfs nog fijnere nanodeeltjes, waarvan bekend is dat ze bijzonder schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid.

Dit komt grotendeels doordat de minuscule deeltjes – die meer dan 30 keer kleiner zijn dan de breedte van een mensenhaar en dus te klein om te zien – de longmembranen kunnen binnendringen wanneer ze worden ingeademd, waardoor ze het ademhalingssysteem beschadigen en in de bloedbaan terechtkomen.

Op korte termijn kan dat leiden tot hoesten en kortademigheid, en kan het astma-aanvallen verergeren. Tijdens de bosbranden eind 2019 in Australië bijvoorbeeld zijn de ziekenhuisopnames vanwege ademhalingsproblemen in de staat New South Wales met 34 procent gestegen.

Volgens een eerdere Amerikaanse studie is er op dagen dat mensen blootgesteld worden aan een rookgolf van bosbranden een toename van 7,2 procent in ziekenhuisopnames als gevolg van aandoeningen van de luchtwegen. Verhogingen van PM2,5 bleken ook gepaard te gaan met een piek in gevallen van hartstilstand.

Natuurbrandrook brengt een extra gevaar met zich mee: het is gevuld met reactieve chemische verbindingen die kankerverwekkend kunnen zijn, en die ook kunnen leiden tot vroeggeboorten. Deze verbindingen kunnen ook de luchtwegen van het lichaam belasten, waardoor ze kwetsbaarder worden voor dodelijke respiratoire pathogenen zoals COVID-19.

De mogelijke langetermijneffecten zijn echter mogelijk nog zorgwekkender. Fijnstof is in verband gebracht met een reeks langdurige problemen, waaronder verhoogde kans op ontstekingen en een groter risico op hartaandoeningen en beroertes.

Natuurbrandrook brengt een extra gevaar met zich mee in vergelijking met andere fijnstofverontreinigingen. Het is gevuld met reactieve chemische verbindingen die kankerverwekkend kunnen zijn, en die ook kunnen leiden tot vroeggeboorten. Deze verbindingen kunnen ook de luchtwegen van het lichaam belasten, waardoor ze kwetsbaarder worden voor dodelijke respiratoire pathogenen zoals COVID-19.

Een studie wees uit dat fijnstof van natuurbrandrook bijzonder schadelijk was voor macrofagen, een type immuuncel in de longen. Rook van natuurbranden bleek maar liefst vier keer zo giftig voor deze immuuncellen als fijnstof afkomstig van andere luchtverontreinigingen.

Misschien wel het meest verontrustend is dat de toxiciteit van deze rookdeeltjes ook lijkt toe te nemen naarmate ze verder van de plaats van brand neerkomen

Er is groeiend bewijs dat de gezondheidseffecten van natuurbrandrook in het bijzonder nefast is voor mensen met reeds bestaande ademhalingsaandoeningen. Pasgeboren baby’s kunnen echter te maken krijgen met de meest levensveranderende gevolgen, omdat hun longen nog in ontwikkeling zijn en daarom zeer kwetsbaar zijn voor rookvergiftiging.

Misschien wel het meest verontrustend is dat de toxiciteit van deze rookdeeltjes ook lijkt toe te nemen naarmate ze verder van de plaats van de brand neerkomen.

Terwijl ze door de wind worden vervoerd, ondergaan de deeltjes immers chemische reacties in de lucht waardoor ze ‘verouderen’ in een proces dat bekend staat als oxidatie. Dat zet de deeltjes om in zeer reactieve verbindingen die een nog grotere capaciteit hebben om cellen en weefsels te beschadigen dan toen ze voor het eerst werden geproduceerd.

Een recent in Griekenland uitgevoerd onderzoek heeft aangetoond dat dit proces kan leiden tot een verdubbeling van de toxiciteit van rookverbindingen in de uren nadat ze voor het eerst door een brand zijn uitgestoten en dat ze de komende dagen tot vier keer zo giftig kunnen worden. De rook van natuurbranden kan dagen, weken of zelfs maanden in de atmosfeer hangen, afhankelijk van hoe lang de bosbrand duurt.

Pyrocumulonimbus-gebeurtenissen

Een van de redenen waarom dat kan, is omdat de oververhitte rook en as die in de lucht opstijgt zogenaamde pyrocumulonimbus-gebeurtenissen of door brand veroorzaakte onweersbuien kunnen veroorzaken. Deze onweersbuien vormen zich in de stratosfeer, minstens 16 kilometer boven de grond. Daardoor kunnende rookdeeltjes wekenlang in die stratosfeer blijven, omdat het een zeer stabiele luchtlaag is.

Doordat ze in de straalstroom terechtkomen op die hoogte kunnen de deeltjes van natuurbranden ook enorme afstanden afleggen. Grote bosbranden kunnen rookgolven over hele continenten en zelfs oceanen sturen.

In 2019 werd de rook van bosbranden in Canada zo over de Atlantische Oceaan en naar Europa verspreid. Rook van de recente Australische branden werd meegevoerd tot boven Nieuw-Zeeland, waar hij voor zichtbaar donkere sneeuw op bergen zorgde. De rook bereikte zelfs Zuid-Amerika.

Rook van meerdere bosbranden boven het Baikal-meer in Rusland

Dat proces verklaart waarom experts ervan uitgaan dat rook van natuurbranden naar schatting meer dan 339.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar veroorzaken wereldwijd – een aantal slachtoffers dat veel hoger ligt dan degenen die direct bij deze branden om het leven komen.

Turf en zombievuren: een enorm onderschat probleem

Los van gezondheidsproblemen zorgen die enorme branden ver van onze heimat sowieso voor langetermijnproblemen die ons gaan treffen. Door verbrande bossen en turf komen enorme hoeveelheden kooldioxide en andere broeikasgassen in de atmosfeer terecht en dat leidt tot verdere klimaatverandering.

Turfbranden worden daarbij onderschat, maar besef dat ze koolstof loslaten in de atmosfeer die over duizenden jaren is opgeslorpt en binnen enkele uren of dagen in de atmosfeer wordt uitgestoten. Een studie schatte dat tijdens het brandseizoen van 2015 in Indonesië, met branden van een aanzienlijke hoeveelheid turf, het equivalent van 1,5 miljard ton kooldioxide in de atmosfeer vrijkwam.

Weet dat de bodem in Rusland, Alaska en Canada 30 keer zo veel turf bevat als de Indonesische. En omdat klimaatverandering ervoor zorgt dat deze Arctische gebieden twee keer zo snel opwarmen als de rest van de planeet, zal het risico op meer koolstofspuwende turfbranden alleen maar toenemen.

Alsof dat nog niet genoeg was, kampen deze gebieden regelmatig met zogenaamde zombievuren: langzaam brandende turfbranden die maanden en zelfs jaren net onder de grond kunnen smeulen, om pas weer tot leven te komen als de temperatuur stijgt, zoals is gebeurd in Siberië dit jaar.

Nu de klimaatverandering zorgt voor warmere, drogere zomerse omstandigheden, kan dit leiden tot een vicieuze cirkel van vuur.

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    30.401.165
  • Aantal
    doden
    950.459
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    99.649
  • Aantal
    doden
    9.937
Biden vs Trump
AMERIKAANSE VERKIEZINGEN
Volg het hier LIVE elke dag