scrollTop top

Het geheim van Duitsland ontrafeld

Angela Merkel. Foto: Isopix

Duitsland is sinds het begin van de coronaviruscrisis relatief gezien een van de minst getroffen landen van West-Europa qua COVID-19. Uiteraard heeft het land momenteel ook af te rekenen met een nieuwe opstoot van het coronavirus. De dag dat we dit schrijven, meldt het Robert Koch Instituut, het Duitse Sciensano zeg maar, 6.638 nieuwe coronagevallen. Dat is het hoogste aantal sinds het begin van de pandemie. Maar op een bevolking van meer dan 80 miljoen, is het proportioneel gezien een pak minder dan wat wij en de andere Duitse buurlanden momenteel doormaken. Dus: wat doet Duitsland beter?

Tot nu toe is van 9.710 mensen in Duitsland bekend dat ze aan het virus zijn overleden. Los van de discussie hoe die geteld worden, kan je niet anders vaststellen dat het land daarmee flink beter scoort dan België (ongeveer evenveel, maar zeven keer minder inwoners), Nederland (6.700 doden, 4,5 keer minder inwoners) en Frankrijk (32.700 doden op 66 miljoen inwoners).

De dagelijkse nieuwe gevallen per miljoen mensen zijn aanhoudend lager dan die van alle West-Europese buren, en de kans op overlijden door COVID-19, vanaf het begin van de uitbraak, behoort tot de laagste in West-Europa.

Supersterren en overaanbod bedden

En zelfs nu het aantal gevallen van coronavirus over het hele continent stijgt, is de laatste golf van Duitsland nog steeds klein in vergelijking met andere landen in de regio. Dat is te danken aan een effectieve inzet van technologie, zoals een app voor het traceren van contacten, om de pandemie te bestrijden. Het helpt ook dat Angela Merkel een doctoraat heeft in de kwantumchemie en een land leidt dat wetenschappers, zoals de in Berlijn gevestigde viroloog en podcaster Christian Drosten, als supersterren behandelt. Dan is er het veelgeprezen massatestprogramma, dat wedijvert met Zuid-Korea, en het overaanbod van IC-bedden – iets wat controversieel was in het land vóór het coronavirus, maar nu wordt geprezen.

Angela Merkel. Foto: Isopix

Maar dat is verre van het hele verhaal van het relatieve succes van Duitsland. Er zijn nog verklaringen voor het succes van het land met het coronavirus. Ze hebben niets te maken met technologie, Merkel of ziekenhuisbedden. En ze worden grotendeels over het hoofd gezien.

Geluk gehad

Günter Fröschl

‘We hadden om te beginnen veel geluk in Duitsland’, heeft Günter Fröschl bijvoorbeeld toegegeven. En Fröschl kan het weten. Hij is een arts tropische geneeskunde aan de Universiteit van München, en hij staat aan het hoofd van de langstlopende COVID-19-testafdeling van Duitsland. Fröschl is de man die eind januari vier van de eerste vijf coronaviruspatiënten met een wattenstaafje testte. Op dat moment werkte zijn verloofde – specialiste in infectieziekten – toevallig in Brescia, Italië, de ground zero van Europa’s dodelijkste COVID-19-uitbraak. De twee hingen elke dag aan de telefoon om aantekeningen te vergelijken en Fröschl kwam tot de conclusie dat de enige reden waarom de paden van Duitsland en Italië in het begin van de pandemie zo sterk uiteenliepen iets was waar beide landen geen controle over hadden.

De eerste bekende COVID-19-gevallen in Duitsland werden ontdekt bij een auto-onderdelenbedrijf in München, Webasto. Daar besmette een medewerkster uit China – die na thuiskomst positief testte op het virus – verschillende anderen tijdens een bedrijfsbezoek. Toen ze haar Duitse collega’s op de hoogte bracht van haar positieve testresultaat, bracht het bedrijf zijn personeel op de hoogte, onder wie een medewerker die, ondanks het feit dat hij geen ernstige symptomen had, zich toch liet testen.

Het feit dat deze patiënt naar voren kwam, betekende dat volksgezondheidsfunctionarissen andere gevallen al heel vroeg konden identificeren, traceren en isoleren. In plaats van een grote en stille uitbraak in het begin van de pandemie, konden Duitse gezondheidsautoriteiten het verspreiden van virus op dat moment stoppen.

Nog eens geluk gehad

Er was nog een ander gelukselement bij betrokken: het Bundeswehr Instituut voor Microbiologie in München herbergt een laboratorium op bioveiligheidsniveau 3 – het soort dat zich bezighoudt met zeer besmettelijke en dodelijke agentia die zich door inademing kunnen verspreiden, zoals SARS-CoV-2, het virus dat COVID-19 veroorzaakt. Toen China in januari de genetische sequentie van het nieuwe coronavirus vrijgaf, bereidden de collega’s van Fröschl bij het instituut zich voor op PCR-tests voor het coronavirus. Dat betekende dat de test beschikbaar was in München toen de eerste patiënten daar kwamen, en Fröschl kon die gebruiken om snel een diagnose te stellen van de eerste gevallen.

Het was niet alleen München dat de tests klaar had staan. In Berlijn creëerden wetenschappers de testkit van de Wereldgezondheidsorganisatie en veel landen gebruikten die zelfs voordat China de sequentie van het virus had vrijgegeven. Maar Fröschl wijst erop dat als die eerste patiënt in een minder voorbereid deel van het land was verschenen, de uitkomst misschien anders was geweest – misschien iets meer als wat er in Italië gebeurde, waar gevallen wekenlang onopgemerkt bleven en vervolgens het gezondheidssysteem overweldigden.

Er zit een stukje valse bescheidenheid in wat Fröschl en zijn collega’s two times lucky noemen, ongetwijfeld. Maar je kan moeilijk stellen dat ‘geluk hebben’ alleen de sleutel was tot hoe Duitsland het coronavirus zo succesvol aanpakte. Uit dat ‘geluk hebben’ werd immers geleerd én er werd snel gehandeld op basis van de nieuwe kennis. Nadat het Webasto-cluster onder controle was geraakt, gingen Fröschl en zijn collega’s aan de slag met het toepassen van wat ze uit de ervaring hadden geleerd: het opstellen van protocollen voor het diagnosticeren, isoleren en veilig behandelen van COVID-19-patiënten. Dat betekende dat tegen het einde van februari, toen reizigers begonnen terug te keren uit Oostenrijk, Italië en andere landen met uitbraken, ze er in Duitsland klaar voor waren.

Kijken, leren en lessen trekken

Iets anders wat de Duitsers uitstekend deden was erg snel lessen trekken en leren uit wat er in andere landen werd gedaan – met name Zuid-Korea, Japan en Taiwan. Het toonde de Duitsers hoe snel reageren, veel testen en een goeie contact tracing het aantal positieve gevallen kan verminderen. Wellicht is het kort door de bocht om te stellen dat virologen in andere landen dat niet zagen, maar het verschil is dat de Duitsers erg snel wat ze leerden uit die landen in daden omzetten. Een belangrijk deel van die snelle reactie was het Duitse massatestprogramma. Hoewel Duitsland snel op slot ging, schaalde het ook het testen vanaf het begin van de pandemie op en paste het vervolgens herhaaldelijk het programma aan om te reageren op veranderende omstandigheden en noden.

Al heel vroeg beseften de Duitsers bijvoorbeeld dat ze na de zomervakantie zouden aankijken tegen een nieuwe potentiële stijging van het aantal gevallen. Met dat in gedachte werd de testcapaciteit van laboratoria door het hele land vergroot. En omdat ze snel beseften wat stond te gebeuren – en alweer, daar waren ze niet alleen in, maar in tegenstelling tot andere landen handelden ze er sneller naar, waren ze beter voorbereid tegen dat de verwachte stijging kwam.

Er zijn ups en downs geweest in de coronavirusuitbraak in Duitsland, maar het verschil is dat ze erin zijn geslaagd om het testen efficiënt en doordacht op te schalen.

Je kan het resultaat hiervan zien in de cijfers die aangeven of de testcapaciteit van een land toeneemt in overeenstemming met de vraag naar testen en groei in reële gevallen. Sinds begin mei, relatief vroeg tijdens de pandemie, is het testpercentage in Duitsland stabiel gebleven, hoewel de gevallen zijn toegenomen, terwijl het percentage in juli en augustus begon te stijgen in andere Europese landen die momenteel de ergste uitbraken doormaken.

Er zijn ups en downs geweest in de coronavirusuitbraak in Duitsland, maar het verschil is dat ze erin zijn geslaagd om het testen efficiënt en doordacht op te schalen, en dat blijkt effectief uit een analyse van Oxford University’s Our World in Data-project. Van mei tot heden ging Duitsland van ongeveer 60.000 tests per dag naar 160.000. En zelfs nu past Duitsland zijn testaanpak opnieuw aan: met een nieuwe, snelle antigeenteststrategie die deze week van start gaat om de capaciteit te vergroten naarmate gevallen de winter ingaan.

De erg goed gemanagede teststrategie helpt te verklaren waarom uitbraken in het land – ondanks onvermijdelijke tekortkomingen, zoals het niet snel melden van positieve gevallen – niet uit de hand zijn gelopen, zoals we in andere landen hebben gezien. De Duitsers hebben de eerste lockdown niet verspild: ze hebben die gebruikt om een ​​robuust testprogramma te bouwen waarmee ze ook de huidige opleving kunnen beheersen. En het is een programma dat zo in elkaar zit dat ze nooit het contact met de epidemie zijn kwijtgeraakt, zelfs niet op momenten in het voorjaar en de vroege zomer toen het virus ei zo na verdwenen leek.

Een andere reden zijn voor het succes van Duitsland in vergelijking met buurlanden is dat het een meer gelokaliseerde coronavirusstrategie volgt. Duitsland is een federaal land dat bestaat uit 16 staten met ongeveer 400 lokale gezondheidsafdelingen. Hoewel dat soms tot een verwarrende reeks beleidsmaatregelen heeft geleid, betekende het ook dat plaatselijke overheden snel kunnen handelen en het pandemische beleid kunnen afstemmen op de behoeften en uitdagingen waarmee de lokale bevolking in 16 federale staten met meer dan 400 provincies wordt geconfronteerd.

De Duitsers hebben de eerste lockdown niet verspild: ze hebben die gebruikt om een ​​robuust testprogramma te bouwen waarmee ze ook de huidige opleving kunnen beheersen. En het is een programma dat zo in elkaar zit dat ze nooit het contact met de epidemie zijn kwijtgeraakt, zelfs niet op momenten in het voorjaar en de vroege zomer toen het virus ei zo na verdwenen leek.

Dat wierp tot nu vooral ook z’n vruchten af bij contact tracing. Berlijn besloot bijvoorbeeld vóór andere regio’s in het begin van de pandemie (in maart) bars, danszalen en nachtclubs te sluiten omdat ze lokale besmettingsbronnen waren. Toen ze in juni weer open gingen, hadden de gemeentelijke gezondheidsautoriteiten de lockdownperiode gebruikt om de horeca te overtuigen en aan te moedigen mee te werken aan het opsporen van contacten eenmaal er terug geopend zou worden. Het resultaat was een onwaarschijnlijk hoog percentage van contactopsporing van meer dan 90 procent, wat betekent dat bijna alle contacten van geïnfecteerde mensen worden geïdentificeerd en opgevolgd. Eind september zag Berlijn een stijging van uitbraken die konden teruggespoord worden naar bars en nachtclubs en heel snel werd beslist een avondklok in te stellen voor bars en clubs.

Wissenschaft über alles

Wat ook immens heeft bijgedragen aan het Duitse succesverhaal: vanaf het moment dat het coronavirus in Duitsland arriveerde, hebben de autoriteiten goed geluisterd naar wetenschappers. En dat gaat veel verder dan Angela Merkel, ook op lokaal niveau was er bij politici nauwelijks discussie over het volgen van de aanbevelingen van wetenschappers. De Duitse politici zijn ook niet bang om in het licht van dat advies snel het roer om te gooien en eerder genomen maatregelen aan te passen of nieuwe te nemen.

Burgers vertrouwen Duitse politici omdat ze van in het begin de zaken niet hebben verbloemd, duidelijk hebben gecommuniceerd, daarbij de wetenschap volgend en geen tegenstrijdige visies hebben rondgestrooid.

Wat niet wil zeggen dat in de race om een ​​opvolger voor Merkel te vinden, staatspolitici de pandemie niet zouden hebben gebruikt om hun profiel te vergroten. Maar het grote plaatje is dat het publiek Duitse politici vertrouwt omdat ze van in het begin de zaken niet hebben verbloemd, duidelijk hebben gecommuniceerd, daarbij de wetenschap volgend en geen tegenstrijdige visies hebben rondgestrooid. Het is ook wat ervoor heeft gezorgd dat in Duitsland de corona-app zo snel zo’n groot succes is geworden: de meeste Duitsers vertrouwen erop dat wanneer ze zeer gedetailleerde informatie over hun leven geven, dit zeer serieus wordt genomen, en er door de autoriteiten geen misbruik van zal worden gemaakt.

Het zijn allemaal redenen waarom, hoewel de pandemie zeker nog niet voorbij is, en Duitsland staat voor een cruciaal moment met weer stijgende gevallen, het land beter gewapend een lange COVID-19-winter kan ingaan.

Biden vs Trump

Amerikaanse verkiezingen live

Nog >>
  • Wie wint de Amerikaanse verkiezingen?

    Biden vs Trump

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    41.688.829
  • Aantal
    doden
    1.137.115
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    270.132
  • Aantal
    doden
    10.588