scrollTop top

Goedkoper, makkelijker en 3 miljard stuks op komst: wordt COVID-19-vaccin AZD1222 de game changer?

Isopix

Wie zou je in maart geloofd hebben als je toen beweerde dat we amper 7 maanden later op drie werkende vaccins voor het coronavirus zouden kunnen rekenen? Maar met het nieuws van AstraZeneca (en de Universiteit van Oxford) dat vroege resultaten van hun fase 3-onderzoek de effectiviteit van hun vaccin aantonen, is dat precies het scenario waarin we ons bevinden. Het vaccin van ArstraZeneca is waar we in België het meest op hebben ingezet: bijna 8 miljoen dosissen zijn besteld. Het zou ook echt een game changer kunnen worden, AZD1222. Maar er zijn nog wel een aantal problemen.

In een persbericht rapporteerden de farmaceutische gigant AstraZeneca en zijn co-ontwikkelaars uit Oxford tussentijdse bevindingen van twee groepen in hun lopende onderzoeken – een in het Verenigd Koninkrijk en een in Brazilië. De onderzoeken gebruikten verschillende benaderingen om de mensen die deelnamen te inoculeren en vonden twee niveaus van werkzaamheid, die gemiddeld 70 procent was. De onderzoekers vonden ook geen ernstige gevallen of ziekenhuisopnames bij de studiedeelnemers die het vaccin kregen.

In de Britse studiegroep waarover AztraZeneca rapporteerde, werd AZD1222 gegeven als een halve dosis, gevolgd door een volledige dosis ongeveer een maand later, wat resulteerde in een werkzaamheid van 90 procent. In de groep in Brazilië kregen de deelnemers twee volledige doses met een tussenpoos van ten minste een maand, en de werkzaamheid was 62 procent.

‘Serendipiteit

De onderzoekers weten niet zeker waarom er zo’n opvallende kloof was in de prestaties van het vaccin – en in een persconferentie zeiden ze dat de halve dosis het immuunsysteem beter kan voorbereiden om te reageren op het tweede volledige vaccin. Maar terwijl het bedrijf de reden voor de halve dosis beschouwde als ‘serendipiteit’, kregen de proefpersonen in werkelijkheid per ongeluk een kleinere dosis. En hoewel het erop lijkt dat het onbedoelde doseringsregime mogelijk beter heeft gepresteerd dan twee volledige doses, vragen onafhankelijke onderzoekers zich af of het aan genoeg mensen is toegediend om dat zeker te weten.

Met een kostprijs van ongeveer 3 à 4 euro per dosis is het AstraZeneca-Oxford-shot met voorsprong de goedkoopste van de drie huidige opties en zou het gemakkelijker moeten zijn om wereldwijd te distribueren (aangezien het kan worden bewaard in gewone koelkasten)

Hoe dan ook, het onderzoeksteam van AstraZeneca-Oxford heeft z’n bevindingen ingediend bij regelgevende instanties over de hele wereld, met het oog op vroegtijdige goedkeuring. En hoewel het resultaat van de werkzaamheid achterblijft bij het voorlopige resultaat van 95 procent dat onlangs werd gerapporteerd door zowel Moderna als Pfizer/BioNTech, kunnen de resultaten veelbelovend zijn.

Met een kostprijs van ongeveer 3 à 4 euro per dosis is het AstraZeneca-Oxford-shot met voorsprong de goedkoopste van de drie huidige opties en zou het gemakkelijker moeten zijn om wereldwijd te distribueren (aangezien het kan worden bewaard in gewone koelkasten). AZD1222 – mits een werkzaamheidsresultaat van 90 procent – is dus het vaccin dat een grote deuk in de wereldwijde pandemie zou kunnen veroorzaken.

Maar zoals bij alle nieuwe kandidaten voor het coronavirusvaccin, zijn er enkele grote kanttekeningen die we moeten overwegen. En aangezien de resultaten via een persbericht kwamen en gedetailleerde gegevens ontbraken, roepen ze een aantal vragen op waarop we nog geen antwoord hebben.

Het AstraZeneca-Oxford-shot is met voorsprong de goedkoopste van de drie huidige opties. Foto: Isopix

AZD1222 gebruikt ook een nieuwe benadering van inoculatie, een die verschilt van die van de vaccins van Pfizer-BioNTech en Moderna – én van conventionele vaccins. Vaccinfabrikanten hebben meestal het virus zelf of een fragment van het virus gebruikt, vaak in een verzwakte of geïnactiveerde vorm, om patiënten te inoculeren. Maar de nieuwe generatie vaccins gebruikt genetische instructies voor het maken van delen van het SARS-CoV-2-virus dat COVID-19 veroorzaakt.

mRNA versus DNA

Alle drie de kandidaten – Pfizer, Moderna en AstraZeneca-Oxford – leveren de instructies voor het maken van het SARS-CoV-2-spike-eiwit, of het deel van het virus dat het menselijke cellen laat binnendringen. En het zijn deze instructies, die menselijke cellen vervolgens gebruiken om delen van het virus te vervaardigen, die worden geïnjecteerd bij mensen, waardoor ons immuunsysteem in wezen wordt gecoacht om de indringer te bestrijden als deze arriveert.

De vaccins van Moderna en Pfizer-BioNTech gebruiken beide mRNA als hun platform voor het afleveren van de genetische instructies. (Lees: Waarom nieuwe mRNA-vaccins tegen COVID-19 enorme doorbraak kunnen betekenen in ziektepreventie)

AstraZeneca-Oxford gebruikt in plaats daarvan DNA en het DNA wordt aan cellen afgeleverd met behulp van een ander virus dat bekend staat als een adenovirus. (Andere COVID-19-vaccinontwikkelaars, zoals CanSino Biologics en Johnson & Johnson, gebruiken ook adenovirusvectoren.)

AstraZeneca heeft, in tegenstelling tot Moderna en Pfizer/BioNTech, beloofd zijn shot tegen kostprijs te verkopen en niet te profiteren van het vaccin terwijl de pandemie aan de gang is (hoewel er overheidsgeld is gestoken in de financiering van zijn onderzoeksinspanningen). Die prijs is een fractie van de kosten van de andere kandidaat-vaccins, die naar verwachting tussen de 10 en 25 euro per dosis zullen kosten.

Koelkast

Ook in tegenstelling tot de twee andere toonaangevende vaccins, heeft AZD1222 geen extreem koude temperaturen nodig voor opslag. Het vaccin van Moderna vereist langdurige opslag bij min 20 graden Celsius en is 30 dagen stabiel bij koelkasttemperaturen tussen 2 en 8 graden Celsius. Het Pfizer-BioNTech-vaccin moet bewaard worden bij ultrakoude temperaturen van min 70 graden Celsius of lager, met ongeveer vijf dagen houdbaarheid bij koelkasttemperaturen.

Het AstraZeneca-Oxford-vaccin kan daarentegen in een normale koelkast minimaal zes maanden worden bewaard. AstraZeneca beweert bovendien dat het bedrijf de capaciteit heeft om in 2021 3 miljard doses van het vaccin te leveren, en dat zijn er veel meer dan de twee andere kunnen opbrengen.

Goedkoper, makkelijker te verspreiden en een grotere capaciteit om te leveren: AZD1222 lijkt dus echt wel in polepositie te zitten, zou je dan denken.

Maar wat als …

Maar wat als AZD1222 slechts ongeveer 70 procent werkzaam is, zoals uit de Braziliaanse studies blijkt? Wat ga je dan doen als je twee vaccins hebt die 95 procent werkzaamheid hebben? Aan wie ga je welk vaccin dan geven? En dat is niet het enige voorbehoud dat je moet overwegen.

De AstraZeneca-Oxford-resultaten tot dusver kwamen via persberichten, en er ontbreken nuances die we zouden moeten begrijpen om te weten hoe het vaccin bij mensen werkt. AstraZeneca-Oxford gaf ook minder details over hun onderzoek vrij dan de andere twee bedrijven, en rapporteerde hun resultaten op een manier die het moeilijk maakte om vergelijkingen tussen de drie kandidaten te maken. Laten we eens kijken wat we weten.

Voordat klinische proeven beginnen, worden onderzoeksteams verondersteld publiekelijk een plan te delen – een protocol – voor hoe ze de onderzoeken zullen uitvoeren en hoe ze de resultaten zullen analyseren en delen, en ze moeten zich daaraan houden. Dat helpt ervoor te zorgen dat onderzoekers de doelen niet bijstellen om tot gunstiger conclusies te komen. Maar AztraZeneca en Oxford hebben pas twee van de protocollen voor hun fase 3-onderzoeken gedeeld nadat de proeven begonnen.

We hebben het protocol voor hun Amerikaanse fase 3-studie, en een Brits protocol gepubliceerd in een Lancet-studiebijlage, ook gedeeld nadat het onderzoek was gestart. We weten dus niet echt of het Oxford-AstraZeneca-team het protocol heeft gevolgd. In het persbericht onthulde AstraZeneca ook alleen gegevens voor subgroepen in twee van de onderzoeken, niet de vier gespecificeerd in het Britse protocol. We weten dus dat wat er in het protocol staat niet is wat ze hebben gemeld. De vraag is: waarom?

Twee keer onderbroken

Het persbericht vermeldt ook geen details over de bijwerkingen die de deelnemers aan het onderzoek ervoeren. Het bedrijf meldde alleen dat er tot op heden geen ernstige veiligheidsgebeurtenissen waren bevestigd en dat het vaccin ‘goed werd verdragen door beide doseringsregimes’. We weten wel dat de Britse studie voor AZD1222 in juli en opnieuw in september werd onderbroken nadat twee vrijwilligers neurologische problemen hadden gemeld. Onderzoeken vonden later geen verband tussen het vaccin en deze symptomen, en toezichthouders lieten de proef in oktober hervatten.

Hoewel we het aantal deelnemers kennen dat is opgenomen in elk van de onderzoeken in het VK en Brazilië (2.741 in het VK versus 8.895 in Brazilië), weten we niet hoeveel van hen het vaccin hebben gekregen (versus een placebo- of meningokokkenvaccin). Dat doet een statistische vraag rijzen: hoeveel mensen waren besmet met het virus in de Britse groep die voor 90 procent werkzaam was? Sommige statistici hebben gesuggereerd dat het aantal erg klein kan zijn – en mogelijk onbetrouwbaar.

De persberichten missen ook details over de demografie van mensen die aan de onderzoeken deelnamen. AstraZeneca zegt dat de deelnemers aan het onderzoek afkomstig zijn uit ‘diverse raciale en geografische groepen die gezond zijn of stabiele onderliggende medische aandoeningen hebben’. Maar zonder de exacte cijfers te kennen, is het moeilijk in te schatten hoe goed ze de groepen weerspiegelen die het meeste risico lopen op ernstige ziekte (inclusief oudere volwassenen en mensen van kleur).

Wat het moeilijker maakt om te vergelijken

De onderzoeken maakten ook geen gebruik van een eenvoudige placebo om de werkzaamheid te meten. In de Britse tak van het onderzoek werden vrijwilligers willekeurig toegewezen om het AZD1222-vaccin of het meningokokkenvaccin te krijgen. In Brazilië kreeg de vergelijkingsgroep de meningokokken voor de eerste dosis en een placebo met zoutoplossing voor de tweede dosis.

Nog een factor om te overwegen: AstraZeneca-Oxford heeft z’n resultaten op een andere manier gemeten dan die van hun twee belangrijkste concurrenten.

De Moderna- en Pfizer/BioNTech-onderzoeken legden alleen COVID-19-infecties vast in hun testfase bij mensen die ver genoeg gevorderd waren om symptomen te veroorzaken, terwijl de AstraZeneca-onderzoeken wekelijkse uitstrijktests onder hun deelnemers uitvoerden, waardoor ze veel minder ernstige gevallen konden opsporen – inclusief mogelijke asymptomatische infecties – onder hun vrijwilligers. Deze verschillen maken het lastiger de werkzaamheid van de verschillende vaccins te vergelijken.

Het wil zeker niet zeggen dat het vaccin van AstraZeneca en Oxford niet zou deugen. Maar al deze bedenkingen onderstrepen wel dat er nog veel te leren valt over de nieuwe vaccins. De teams van Moderna, Pfizer-BioNTech en Oxford-AstraZeneca hebben allemaal gezworen hun onderzoeksresultaten te publiceren in peer-reviewed tijdschriften. Maar de distributie op basis van een beperkt gebruik in noodgevallen kan al volgende maand beginnen, in afwachting van goedkeuring door toezichthouders.

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
  • Aantal
    doden
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    684.256
  • Aantal
    doden
    20.572