scrollTop top

De tijd van jonge wolven is aangebroken

Dat twee prille dertigers, Sanna Marin en Sebastian Kurz, nu eerste minister zijn van respectievelijk Finland en Oostenrijk, is geen toeval. In de afgelopen jaren heeft Europa zijn leiders jonger zien worden, terwijl wereldwijd een nieuwe generatie politici opgestaan is die beter lijkt te navigeren in steeds complexere politieke landschappen. Tussen die jonge wolven gaapt vaak een schijnbaar onoverbrugbare ideologische kloof, maar toch hebben ze een aantal zaken gemeen die hun succes verklaren.

Er zijn uiteraard altijd de uitzonderingen die de regel bevestigen, maar je kunt stellen dat de jongste generatie politici het traditionele links-rechtsparadigma niet langer onderschrijft; ideologieën en identiteiten zijn voor hen minder belangrijk dan voor hun voorgangers en pragmatisme primeert bij hen op politieke traditie. Of zoals ze dat zelf zien: verouderde vormen van politieke organisatie. De nieuwe generatie heeft de neiging meer in het maatschappelijk middenveld te geloven dan in partijen, en is gepassioneerd door specifieke kwesties in plaats van allesomvattende ideologieën.

Jong en frank

Jonge politici lijken ook beter dan hun voorgangers in staat om ontevredenheid aan te boren, verandering te beloven en te spreken over de zorgen van degenen die zich ideologisch uitgesloten voelen in onze maatschappij. Ze behoren tot een leeftijdsgroep die een opkomende politieke generatie vertegenwoordigt, eentje die langer op school blijft dan de vorige, opgroeit in een meer diverse omgeving en zich volledig op zijn gemak voelt met het internet. Ze zijn erg bedreven in sociale media en hebben doorgaans ook de franke toon te pakken waarmee je die het meest efficiënt hanteert. De gemiddelde leeftijd van wereldleiders is sinds de jaren vijftig toegenomen, volgens Curtis Bell van de universiteit van Tennessee in Knoxville, die die dingen in kaart brengt. Maar niet in Europa. Bij ons is die gemiddelde leeftijd sinds de jaren tachtig gedaald en hij ligt aanzienlijk onder het wereldwijde gemiddelde. In Finland is Sanna Marin (34) momenteel de jongste staatsleider ooit.

De kersverse premier van Finland, Sanna Marin, tijdens een zitting van het Finse parlement in Helsinki, Finland, december 2019. Foto: Getty Images

De kleuren van de regenboog

Het huidige cohort van nationale leiders van de Europese Unie heeft een gemiddelde leeftijd van 52. De groep van 28 mensen omvat negen politici onder de leeftijd van 45. Slechts vier van de leiders zijn ouder dan 60, en slechts één – Nikos Anastasiadis van Cyprus (73) – is ouder dan 70.

In Denemarken leidt de 41-jarige sociaaldemocraat Mette Frederiksen een minderheidsregering die afhankelijk is van de steun van drie andere partijen om te regeren. Hoewel technisch gezien links, nam Frederiksen een moeilijke anti-immigratiepositie aan om te winnen. De Oostenrijkse Sebastian Kurz (33), rechts van het midden, liet een soortgelijke minachting voor conventie zien. Hij bouwde eerst een coalitie met extreemrechts, en toen die mislukte, werkte hij een deal uit met de groenen.

In Europa is de gemiddelde leeftijd van wereldleiders sinds de jaren tachtig gedaald en hij ligt aanzienlijk onder het wereldwijde gemiddelde.

Het lot van Kurz is centrumrechtse Jüri Ratas, die in 2016 premier van Estland werd op z’n 38ste, momenteel bespaard gebleven. Zijn controversiële deal met extreemrechts lijkt beter uit te pakken dan die van Kurz. In Frankrijk walste Emmanuel Macron, die 39 was toen hij de presidentsverkiezingen won in 2017, over het traditionele partijlandschap heen; het is nog steeds onmogelijk om hem met enige precisie op de matrix links-rechts te plaatsen. Dat geldt ook voor Leo Varadkar, de half Indiase premier van Ierland die als toenmalig minister als homo uit de kast kwam voordat het land het homohuwelijk legaliseerde. De conservatieve liberaal werd premier van Ierland op zijn 39ste en scoort uitstekend in de polls. Dat geldt ook voor twee andere holebi’s: Xavier Bettel (die op zijn 40ste premier van Luxemburg werd) en Ana Brnabic, de 45-jarige premier van Servië. In Slovenië leidt de voormalige cabaretier Marjan Sarec (42) sinds 2018 een minderpartijencoalitie die vaag centristisch is.

Nieuwe wind in de VS

In de VS, een gerontocratie par excellence (de gemiddelde leeftijd van verkozenen ligt er bijna twaalf jaar boven die in Europa), is de nieuwe generatie nog niet echt aan de macht, maar ze komt er wel aan. Kopstuk is de 30-jarige, charismatische Alexandria Ocasio-Cortez. Ze zetelt sinds 2019 als democraat in het Huis van Afgevaardigden en is het jongste vrouwelijke congreslid ooit. Haar onverwachte overwinning in de voorverkiezingen en haar sociaaldemocratische opvattingen bezorgden haar nationale en internationale aandacht. Na haar opleiding werkte Ocasio-Cortez als barkeeper en kelner in The Bronx. In 2018 stelde ze zich kandidaat in de democratische voorverkiezing voorafgaand aan de verkiezing van een vertegenwoordiger in het Huis van Afgevaardigden voor New York. Ze werd lid van de socialistische groepering Democratic Socialists of America en ze kreeg de steun van groepen als MoveOn, Justice Democrats, Brand New Congress, Black Lives Matter en Democracy for America. Ocasio-Cortez won die voorverkiezing met 57,13 procent van de stemmen.

De Amerikaanse senator Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez.

Op 6 november nam ze het op tegen de republikein Anthony Pappas. Ze won de verkiezing met 78 procent van de stemmen. The Guardian noemde haar overwinning ‘een van de grootste revoltes in de recente Amerikaanse politieke geschiedenis’.

Ocasio-Cortez is momenteel de op drie na meest getweete politicus ter wereld en doet het op dat vlak beter dan elke democraat die kandidaat is om president te worden. Er is een kinderboek over haar gepubliceerd, een stripboekenreeks, een wandkalender, een boek met citaten, een verzameling essays en zelfs een kersttrui met haar gezicht erop.

Ocasio-Cortez doet niet mee in de race naar het Witte Huis van dit jaar. Dat kan ze ook niet, want je moet in de VS minstens 35 zijn om president te worden. Maar mocht ze kandidaat zijn, dan zou ze volgens de polls evenveel kans hebben als twee andere dames die niet meedoen: Oprah Winfrey en Michelle Obama.

Trudeau en Macron hebben allebei ondertussen mogen ervaren dat het niet al goud is wat blinkt.

Trudeau zet de toon …

Trouwens: eigenlijk was het de toen 47-jarige Barack Obama die in 2008 aan de wieg stond van deze jeugdige golf in de politiek. Justin Trudeau volgde in zijn voetsporen. Hij werd in 2015 op 43-jarige leeftijd premier van Canada en al snel een symbool van een nieuw soort liberale politiek. Hij heeft Syrische vluchtelingen omarmd, immigratieregels versoepeld, een etnisch divers kabinet benoemd met een gelijk aantal mannen en vrouwen en huilde voor de camera toen Gordon Downie, de zanger van The Tragically Hip, overleed. Twee jaar na Trudeau verscheen opnieuw een heuse wereldleider op het toneel – de toen 39-jarige Emmanuel Macron.

De Canadese premier Justin Trudeau komt aan in Ottawa voor een persconferentie in januari 2020. Foto: Sean Kilpatrick/AP

Trudeau en Macron hebben allebei ondertussen mogen ervaren dat het niet al goud is wat blinkt. Trudeau kwam vooral onder vuur door bijkomstigheden die onterecht uitvergroot werden, zoals het feit dat hij ooit op een verkleedfeestje zijn gezicht zwart geverfd had. Maar de bottomline is dat hij een erg mooi parcours aan het afleggen is. Van alle verkiezingsbeloftes die hij ooit deed, heeft hij er al 54 procent verwezenlijkt sinds 2015 en dat is in de politieke wereld bijzonder. Het leverde hem een herverkiezing op vorig jaar, zij het met een verlies van twintig zetels in het Canadese parlement.

… Macron volgt

Macron dan. Het is binnenkort drie jaar geleden dat hij onthaald werd als ’s werelds centristische redder. Hij werd toen gezien als de anti-Trump, het tegengif voor brexit, de voorzienige pro-Europeaan die de schuifaf naar anti-europeanisme en antiglobalisme zou stoppen.

Het probleem van Macron is niet resultaten, maar iets minder grijpbaars: perceptie.

Nu, halverwege zijn termijn, zit Macron in zijn tweede binnenlandse opstand in twaalf maanden. Hij heeft ruziegemaakt met Trump. Hij heeft andere Europese leiders geïrriteerd door de uitbreiding van de EU te blokkeren en verklaard dat de NAVO ‘hersendood’ is. Hij staat voor gemeenteraadsverkiezingen in maart, waarin zijn drie jaar oude LREM-partij burgemeesters in slechts twee steden, Lyon en Parijs, riskeert. Wat is er misgegaan? Eigenlijk niet veel. In tweeënhalf jaar heeft zijn regering diepere economische hervormingen doorgevoerd dan welke Franse president ook in de afgelopen vier decennia. Zijn veranderingen op de Franse arbeidsmarkt, de staatsspoorwegen, de welzijnssector en de belastinginning zijn goed doordacht en dringend nodig. Vorig jaar werden 200.000 nieuwe jobs gecreëerd dankzij zijn beleid en er werden 700.000 nieuwe ondernemingen opgericht. Ook de revolte van de fameuze gele hesjes valt te relativeren. Ze is gemuteerd van iets krachtigs, atypisch en antipolitieks naar een meer traditionele en marginale beweging van links.

De Franse president Emmanuel Macron tijdens een persconferentie in Parijs in januari 2020. Foto: Eliot Blondet-Pool/SIPA

Het probleem van Macron is niet resultaten, maar iets minder grijpbaars: perceptie. Hij is er niet in geslaagd een solide electorale basis of een bloeiende volksbeweging op te bouwen. Hij is er niet in geslaagd meer dan een klein deeltje van het electoraat ervan te overtuigen dat er een coherente filosofie bestaat voor het ‘macronisme’. Hij beschouwt zijn economische en sociale hervormingen – en zijn plannen om de EU te versterken – als noodzakelijk om de Franse en Europese welvaart, cultuur en soevereiniteit te beschermen. Maar heel veel Fransen, vooral links en uiterst rechts, geloven dat hij op de een of andere manier on-Frans is: een man die beïnvloed is door verouderde, ultraliberale Angelsaksische opvattingen.

Een ander probleem van Macron is eentje dat inherent zal blijken te zijn aan de filosofie en handelswijze van de hierboven geschetste nieuwe generatie politici: een hoop frustratie. Macron is een revolutionair in maatpak, geen politicus. Hij is een overtuigd democraat die snel zijn geduld verliest met democratie. Hij heeft een heldere visie op waar hij denkt dat Frankrijk en Europa naartoe moeten (een mix van vrijere markten intern en hightech protectionisme om Chinese of Amerikaanse dominantie te voorkomen). Maar hij is ongeduldig met de rommelige democratische processen (in Frankrijk, Brussel en Berlijn) die nodig zijn om zijn doelen te bereiken.

Groen aan het roer

Het zal dus geen kwaad kunnen om wat hulp te krijgen. En die zit er misschien aan te komen in de vorm van de volgende Duitse bondskanselier. Een generatiegenoot dan nog. En een typevoorbeeld van de nieuwe garde politici. Want de kans bestaat dat Robert Habeck (50) de opvolger van Angela Merkel zal worden, meteen de eerste groene regeringsleider van een grote economie.

Habeck is erop gericht zijn partij aan de macht te krijgen en is bereid compromissen te sluiten die in een recent verleden door veel groenen als walgelijk afgedaan werden.

Sinds hij en zijn medeleider, Annalena Baerbock (39), aan het hoofd van de Duitse groenen kwamen in januari 2018, is de milieuactivistenpartij over de centrumlinkse sociaaldemocraten (SPD) gesprongen en kan ze lokaal de conservatieven van Angela Merkel uitdagen voor de eerste plaats. Als de belegerde ‘grote coalitie’ tussen de Christelijk Democratische Unie (CDU) en de SPD in de komende maanden zou instorten – verre van onmogelijk gezien het nieuwe linkse leiderschap van de SPD – zouden de groenen de ‘kingmakers’ worden in coalitiegesprekken in Duitsland. En als een verkiezing een drieledige alliantie met de SPD en Die Linke een regerende meerderheid zou schenken, zou er een groene kanselier komen. Habecks benoeming tot kandidaat van de groenen voor kanselier is niet vanzelfsprekend: zijn coleider, de 39-jarige Baerbock, is een even productieve politicus geworden en verzamelde meer stemmen onder de partijbasis toen het paar in november herkozen werd. Maar het is vooral de manier waarop hij graag antwoorden op grote vragen geeft, en hoe hij zelfvertrouwen en vastberadenheid uitstraalt, die van Habeck de belangrijkste kandidaat maakt.

Robert Habeck tijdens een Duitse tv-uitzending in 2018.

Zowel Habeck als Baerbock komen voort uit de ‘realo’ of pragmatische vleugel van de Duitse groenen. Habeck, van opleiding germanist, wil geen ‘centrist’ genoemd worden. Hij vindt dat de groenen ‘in het hart van de samenleving’ moeten zitten. Niet links, niet rechts dus. Habeck is erop gericht zijn partij aan de macht te krijgen en is bereid compromissen te sluiten die in een recent verleden door veel groenen als walgelijk afgedaan werden. Met resultaat, want Die Grünen nemen deel aan mix-and-match-coalities in acht van de zestien regionale staten. Habeck zal het niet hardop zeggen, maar zijn ambitie is duidelijk niet alleen zijn partij, maar het land als geheel te leiden na de nationale verkiezingen van 2021 – en samen te werken met Macron bij het hervormen van Europa.

Nieuwe kracht voor EU

Macron inviteerde Habeck al eens in het Elysée. De minachting van Habeck voor het fiscale conservatisme van Berlijn – hij wil massale staatsinvesteringen in milieutechnologieën zien, inclusief elektrische auto’s en duurzame landbouw, zelfs als dat betekent schulden aangaan – klonk Macron als muziek in de oren. Macron zei dat hij, in tegenstelling tot Merkel, de voorkeur gaf aan Habecks ecologische criteria voor handelspacten, waaronder de hangende EU-overeenkomst met het Mercosurblok (met Brazilië). De groenen zouden ook geen probleem hebben met Macrons ambities voor een nauwer geïntegreerde eurozone en de EU, zelfs als dat betekent dat Duitsland een groter deel in de Europese lastenverdeling moet ophoesten.

Sebastian Kurz tijdens de beveiligingsconferentie van München in 2018.

We zijn nu aanbeland bij de essentie van wat de nieuwe politieke garde ook effectief kan gaan betekenen. Er staat hier meer op het spel dan het mogelijke opportunisme van Sebastian Kurz door als conservatief aan de macht te kunnen blijven door een deal met de groenen. Dat is spielerei vergeleken met wat een entente tussen Macron en Habeck (als hij bondskanselier wordt) zou kunnen betekenen. Het duo is misschien de beste keuze om de Frans-Duitse tandem te reconstrueren op een manier die de EU zou kunnen hervormen, een wereldwijde gouden standaard voor klimaatbescherming zou kunnen opleveren en Europa zou kunnen transformeren in een assertievere mondiale macht. Frankrijk zou kunnen leiden op het gebied van veiligheid en buitenlandse zaken, Duitsland op het gebied van klimaat en energie.

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    31.016.799
  • Aantal
    doden
    960.634
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    102.295
  • Aantal
    doden
    9.948
Biden vs Trump
AMERIKAANSE VERKIEZINGEN
Volg het hier LIVE elke dag