Covid-19 slaat veel harder toe bij mannen dan bij vrouwen. Waarom?

Het wordt steeds duidelijker dat Covid-19, de ziekte veroorzaakt door het nieuwe coronavirus, ook onderscheid maakt naar geslacht: mannen testen vaker positief en ze overlijden ook vaker na besmetting. Hoe komt dat? Zoals met heel veel dingen wat Covid-19 betreft, weten we dat nog niet echt. Maar, er zijn wél een aantal boeiende hypothesen.

We wisten al dat Covid-19 onderscheid maakt naar leeftijd en onderliggende gezondheidsproblemen. En het doet dat ook voor geslacht blijkbaar.

De trend werd voor het eerst gezien in China, waar in één analyse een sterftecijfer van 2,8 procent bij mannen werd gevonden, vergeleken met 1,7 procent bij vrouwen. Sindsdien zien we dat patroon bevestigd in Frankrijk, Duitsland, Iran, Italië, Zuid-Korea en Spanje. In Italië waren mannen verantwoordelijk voor 71 procent van de sterfgevallen en in Spanje suggereren gegevens die donderdag zijn vrijgegeven dat daar tweemaal zoveel mannen als vrouwen zijn overleden aan Covid-19.

Waarom is dat zo? We weten het niet. Maar we hebben wel een aantal vermoedens.

Roken … maar

Zo was roken al vroeg een waarschijnlijke verklaring. In China zijn bijna de helft van de mannen rokers, en zeg meer gerust verstokte rokers. In het land roken amper 2 procent van de vrouwen. Het lijkt dus aannemelijk dat onderliggende problemen in longgezondheid door roken bijdragen aan dat verschil in sterfte door Covid-19. Er is ondertussen een studie die dat bevestigt: terwijl rokers ongeveer 12 procent van de mensen met minder ernstige symptomen vormden, beliep hun aantal 26 procent van degenen die op de intensive care belandden of stierven.

Dat is niet alleen een kwestie van wat roken met je longen doet, rokers raken hun lippen meer aan en kunnen besmette sigaretten delen. Maar – en laten we eerst en vooral duidelijk stellen dat roken duidelijk een factor is – er is een probleem. Hoewel er in veel landen meer mannelijke rokers zijn – in Italië rookt ongeveer 28 procent van de mannen en 19 procent van de vrouwen – zijn de verschillen bij lange na niet zo groot als in China. Desalniettemin blijven mannen in die landen mannen in ongeveer dezelfde mate, of zelfs meer dan in China, oververtegenwoordigd in de statistieken van Covid-19.

Het zwakkere geslacht

Deskundigen zijn dan ook van mening dat ook meer fundamentele biologische factoren een rol spelen in het opmerkelijke verschil in sterftes bij Covid-19.

Sabra Klein, professor aan de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, deed al voor de komst van Covid-19 uitgebreid onderzoek naar hoe verschillende virussen man en vrouwen anders lijken te treffen. Ze is ervan overtuigd dat roken ‘niet de belangrijkste uitleg is’, maar dat er iets universeler achter zit.

En dat is misschien dit: als het gaat om het opbouwen van een immuunrespons tegen infecties, zijn mannen het zwakkere geslacht. Uit eerder onderzoek, onder meer van Klein, is gebleken dat mannen een lagere aangeboren antivirale immuunrespons hebben op een reeks infecties, waaronder hepatitis C en HIV. Studies bij muizen suggereren dat dit ook het geval kan zijn voor coronavirussen, hoewel Covid-19 specifiek niet is onderzocht.

Niet eerste keer

Feit is: mannen werden ook onevenredig getroffen tijdens de SARS- en MERS-uitbraken, die werden veroorzaakt door coronavirussen. In Hong Kong werden in 2003 weliswaar meer vrouwen dan mannen besmet door SARS, maar het sterftecijfer onder mannen was 50 procent hoger, volgens een studie gepubliceerd in de Annals of Internal Medicine.

Ongeveer 32 procent van de mannen die besmet waren met MERS in het Midden-Oosten stierf, vergeleken met 25,8 procent van de vrouwen. Jongvolwassen mannen stierven ook sneller dan vrouwelijke leeftijdsgenoten tijdens de griepepidemie van 1918.

‘Laat ons zeggen dat het immuunsysteem bij vrouwen dat uitbundiger is’

‘Dit is een patroon dat we hebben gezien bij veel virale infecties van de luchtwegen’, zegt Sabra Klein, die ook sekseverschillen in vaccinatiereacties bestudeert. Ze ontdekte dat vrouwen ook sterkere immuunreacties produceren na vaccinaties en dat ze een beter ‘geheugen’ hebben voor immuunresponsen, iets wat volwassenen beschermt tegen pathogenen waaraan ze als kinderen werden blootgesteld.

Niet beter, wel uitbundiger

Klein en haar collega’s waarschuwen er echter voor om te stellen dat vrouwen een beter immuunsysteem hebben dan mannen. ‘Laat ons zeggen dat het immuunsysteem bij vrouwen dat uitbundiger is’, oppert ze. Want vrouwen betalen ook een hoge prijs daarvoor. Het maakt vrouwen veel gevoeliger voor auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis en lupus, waarbij het immuunsysteem in overdrive gaat en de eigen organen en weefsels van het lichaam aanvalt. Bijna 80 procent van de mensen met auto-immuunziekten zijn vrouwen.

Vrouwen hebben dus een sterkere (‘uitbundigere’) immuunreactie, maar waarom dat precies zo is, weten we nog niet echt.

Een hypothese is dat het sterkere immuunsysteem van vrouwen een overlevingsvoordeel biedt aan hun nakomelingen, die antilichamen uit de moedermelk absorberen die de ziekte helpen afweren terwijl het immuunsysteem van de baby zich nog aan het ontwikkelen is.

Hormonen

Hormonen kunnen een rol spelen – van oestrogeen bijvoorbeeld is aangetoond dat het de antivirale reacties van immuuncellen verhoogt. En veel genen die het immuunsysteem reguleren, worden gecodeerd op het X-chromosoom (waarvan mannen er één hebben en vrouwen twee) en het is dus mogelijk dat sommige genen die betrokken zijn bij de immuunrespons actiever zijn bij vrouwen dan bij mannen.

Experimenten waarbij muizen werden blootgesteld aan het SARS-coronavirus, bevestigden dat de mannetjes gevoeliger waren voor infectie dan de vrouwtjes, een ongelijkheid die bovendien met de leeftijd toenam. De mannelijke muizen ontwikkelden SARS bij lagere virale blootstelling, hadden een lagere immuunrespons en waren trager om het virus uit hun lichaam te verwijderen. Ze leden meer longschade en stierven sneller.

Wanneer onderzoekers oestrogeen in de geïnfecteerde vrouwtjes blokkeerden of hun eierstokken verwijderden, hadden ze meer kans om te sterven, maar het blokkeren van testosteron bij mannelijke muizen maakte geen verschil, wat dus aangeeft dat oestrogeen een beschermende rol kan spelen.

Gedragsfactoren die van geslacht tot geslacht verschillen, zouden ook een rol kunnen spelen. Sommige studies hebben aangetoond dat mannen minder vaak hun handen wassen, minder vaak zeep gebruiken, minder snel medische hulp zoeken en vaker gezondheidsadviezen negeren.