scrollTop top

Covid-19 slaat bikkelhard toe in Brazilië maar Bolsonaro was nooit populairder. Waarom?

Braziliaans president Jair Bolsonaro. Foto: EPA-EFE/JOEDSON ALVES

Er zijn weinig politieke verhalen in 2020 die merkwaardiger zijn dan dat van de aanhoudende populariteit van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro. Brazilië heeft het op één na hoogste dodental wegens coronavirus ter wereld. Maar Bolsonaro, een notoir coronavirus-scepticus, is zo mogelijk nog populairder in Brazilië dan voor de pandemie. Hoe komt dat? En blijft het duren?

De extreemrechtse leider was een vroege Covid-19-scepticus en zelfs toen experts waarschuwden voor de ongecontroleerde verspreiding ervan in het dichtstbevolkte land van Latijns-Amerika, deed Bolsonaro het virus af als een ‘kleine griep’ en verzette hij zich tegen maatregelen die de economie zouden beïnvloeden. Brazilië heeft nu meer dan 180.000 sterfgevallen door het coronavirus, een cijfer dat alleen wordt overtroffen door dat van de Verenigde Staten.

‘Al dat gezeik over de pandemie, we moeten daarmee stoppen’, zei Bolsonaro vorige maand nog op een persconferentie. ‘We gaan uiteindelijk allemaal dood … We moeten ophouden een land van mietjes te zijn.’

Toch lijkt Bolsonaro’s politieke toekomst rooskleurig, zeker in vergelijking met die van zijn mentor en geestverwant, Donald Trump. Uit een nieuwe peiling deze week bleek dat 37 procent van de ondervraagden de regering van Bolsonaro als ‘geweldig of goed’ beschouwde, terwijl 32 procent de regering als ‘slecht of verschrikkelijk’ bestempelde – het laatste percentage is twee punten lager dan de vorige keer dat de peiling werd gehouden, in augustus. En Bolsonaro’s goedkeuringsscores blijven de hoogste sinds hij in 2019 aantrad.

Struisvogelpolitiek loont blijkbaar

Uit andere opiniepeilingen bleek ook dat een meerderheid van de Brazilianen – 52 procent – van mening is dat Bolsonaro ‘geen schuld treft’ voor sterfgevallen door het coronavirus. Voor een buitenstaander is het in ieder geval verrassend: we hebben het over een president die tekeer ging tegen beperkingen op het gebied van sociale afstand, kibbelde met ministers die de dreiging van de pandemie serieuzer namen dan hijzelf en constant ruzie zocht met gouverneurs die lokale lockdowns instelden.

Braziliaans president Jair Bolsonaro. Foto: EPA-EFE/JOEDSON ALVES

Bolsonaro’s politieke strijd eerder dit jaar reikte verder dan zijn management (of het gebrek daaraan) van de volksgezondheid. Zelfs zijn bondgenoten zeiden dat hij het land leidde in een zelfmoordmissie. Zijn meest populaire plaatsvervanger, Sérgio Moro, nam ontslag als minister van Justitie en beschuldigde Bolsonaro van corruptie. Bolsonaro werd met de dag grilliger – hij hield langdurige en inhoudsloze speeches op de nationale televisie, ondermijnde de gezondheidsaanmaningen van zijn eigen regering, kreeg zelf Covid-19 en beweerde dat een doos van het malariamedicijn hydroxychloroquine hem had genezen, werd gebeten door een soort struisvogel en flirtte met pleidooien voor een ​​militaire overname van het land.

Dat dit alles het presidentschap van Bolsonaro niet heeft geschonden in de ogen van een meerderheid van de Brazilianen is zowel een weerspiegeling van zijn bijzondere aantrekkingskracht als van de uitgesproken politieke verdeeldheid die heerst in Brazilië. Bolsonaro werd verkozen omdat hij als een buitenstaander werd gezien, een anti-establishmentkandidaat die wijdverspreide publieke frustratie en cynisme over de politieke klassen en de regering van het land kanaliseerde. Tijdens de pandemie heeft hij een cultus van individualisme en zelfredzaamheid gepromoot, en, net als Trump, stond hij erop dat het land het zich niet kon veroorloven om bedrijven te sluiten om het virus op afstand te houden.

‘Al dat gezeik over de pandemie, we moeten daarmee stoppen’, zei Bolsonaro vorige maand nog op een persconferentie. ‘We gaan uiteindelijk allemaal dood … We moeten ophouden een land van mietjes te zijn.’ Bolsonaro’s uitgesproken bravoure heeft hem steun opgeleverd van zijn loyale basis van zakenelites en mannen uit de middenklasse. Maar zijn populariteit is ook gegroeid onder de armen in Brazilië, die hebben geprofiteerd van helikoptergeld dat zijn regering eerder dit jaar uitdeelde vanwege de pandemie.

Veel arme Brazilianen hebben dankzij Bolsonaro’s helikoptergeld twee of drie maanden een nooit gezien inkomen gehad terwijl toen voor hen Covid-19 nog een ver-van-mijn-bed-show was.

Tussen april en september ontvingen tientallen miljoenen Brazilianen een maandelijkse toelage van ongeveer 100 euro. Dat is nu gehalveerd en de toelage verdwijnt straks helemaal. Dat geld bereikte veel mensen lang voordat de ziekte dat deed. Veel arme Brazilianen hebben twee of drie maanden een nooit gezien inkomen gehad terwijl toen voor hen Covid-19 nog een ver-van-mijn-bed-show was.

Economische analisten vermoeden ook dat de infusie van directe contanten heeft bijgedragen aan het afwenden van de slechtste voorspellingen over een door de pandemie veroorzaakte recessie in Brazilië. In juni voorspelde het Internationaal Monetair Fonds een klap van meer dan 9 procent voor het BBP van Brazilië, maar banken voorspellen nu een economische krimp van minder dan 5 procent.

Trouble op komst

Dat gezegd zijnde: Bolsonaro heeft maar weinig lauweren om op te rusten. De populistische maatregelen hebben hem op gespannen voet gezet met zijn minister van Financiën, Paulo Guedes, een leerling van Milton Friedman en een voorstander van de aanbodeconomie. Door Bolsonaro’s stimuleringsinitiatieven wordt verwacht dat het begrotingstekort dit jaar meer dan 150 miljard euro zal bedragen – of ongeveer 12 procent van het bruto binnenlands product. Volgens de meest optimistische prognoses zal Brazilië pas in 2026 opnieuw een begrotingsoverschot hebben.

Een ander probleem voor Bolsonaro is dat bij de lokale verkiezingen vorige maand de kandidaten die hem steunden het erg slecht deden. Een reeks centristische facties kwamen aan de macht in steden in het hele land. En nadat Bolsonaro ondertussen alweer een paar jaar hen voor het vuil van de straat heeft uitgescholden, zijn die nieuwe verkozenen niet van plan hem cadeaus te doen.

Ondertussen blijft Bolsonaro de strijd aangaan met binnenlandse rivalen over de aanpak van de pandemie, waarbij de aandacht nu volledig gericht is op de productie en distributie van vaccins. João Doria, de gouverneur van São Paulo, kondigde al aan dat hij van plan is vaccinaties verplicht te maken in zijn staat via een programma dat begin volgend jaar van start gaat. São Paulo is de locomotief van Brazilië: de rijkste staat en de meest industriële. São Paulo wil je dus meehebben als president. Maar Bolsonaro bespotte de Chinese herkomst van het vaccin dat Doria hoopt te gebruiken en grapte op Twitter dat vaccinaties alleen verplicht zouden moeten zijn voor honden.

Deskundigen waarschuwen dat dergelijke signalen een recept zijn voor een ramp. Door het huidige verloop van de pandemie staan ziekenhuizen in sommige delen van het land op instorten. ‘We worden opnieuw geconfronteerd met een campagne van desinformatie en ontkenning’, liet Suzana Lobo, voorzitter van de Braziliaanse Vereniging voor Intensieve Geneeskunde, vorige week nog weten. ‘De impact in januari daarvan zal heel erg groot zijn. Onze vrees is dat het gezondheidssysteem in januari en februari zal instorten.’

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
  • Aantal
    doden
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    684.256
  • Aantal
    doden
    20.572