scrollTop top

Coronavirus een ramp? Dit is wat kan gebeuren bij zelfs een beperkt nucleair conflict

Zelfs een beperkte nucleaire oorlog zou tot ongekende wereldwijde voedseltekorten leiden en waarschijnlijk zelfs tot een hongersnood die meer dan tien jaar zou duren, blijkt uit een nieuwe studie.

Het concept van een nucleaire winter is niet nieuw. Het werd al in de jaren zestig van vorige eeuw geopperd. Het idee is altijd geweest dat bij een grootschalige oorlog met atoomwapens grote hoeveelheden fijnstof vrijkomen, die in de atmosfeer belanden. Dat stof houdt het zonlicht tegen, wat duisternis en vooral kou op aarde veroorzaakt. Door deze winterse of nog ergere omstandigheden wordt de plantengroei verminderd, wat vervolgens leidt tot voedselschaarste en honger bij dieren en mensen.

Een wereldwijde atoomoorlog zou decennialang een gemiddelde temperatuurverlaging van 7 tot 8 graden veroorzaken. Grote landoppervlakken zouden zelfs een temperatuurdaling van 20 tot 30 graden kunnen verwachten.

Maar dergelijke speculaties zijn grotendeels gebaseerd op berekeningen bij een scenario van een totale oorlog tussen Rusland en de Verenigde Staten, ’s werelds twee belangrijkste kernmachten. Een nieuwe studie, die onder meer gebruik maakt van de de meest recente klimaatmodellen, is gaan kijken wat er zou gebeuren bij een beperkt nucleair conflict. De studie suggereert dat zelfs een beperkte oorlog tussen bijvoorbeeld India en Pakistan tot ongekende wereldwijde voedseltekorten zou leiden en waarschijnlijk tot een hongersnood die  meer dan tien jaar zou duren.

Het scenario

Van de naar schatting 14.000 kernkoppen wereldwijd behoort bijna 95 procent tot de Verenigde Staten en Rusland. India en Pakistan zouden elk ongeveer 150 atoombommen hebben. De studie onderzoekt de mogelijke effecten als die elk 50 bommen van Hiroshima-formaat zouden afvuren – of minder dan 1 procent van het geschatte wereldarsenaal.

Een test van een Amerikaanse kernbom in de Stille Oceaan in 1952. Foto:US Department of Energy/atomcentral.com

Naast directe dood en vernietiging, zeggen de auteurs dat de vuurstormen na de bombardementen zo’n 5 miljoen ton roet in de stratosfeer zouden brengen. Vanuit de stratosfeer zou dat roet zich wereldwijd verspreiden maar daar ook blijven hangen. De roetlaag zou zonlicht absorberen en de gemiddelde temperatuur op aarde gemiddeld vijf jaar lang met ongeveer 1,8 graden celsius verlagen. De wetenschappers voorspellen dat dit op zijn beurt de productie van ’s werelds vier belangrijkste graangewassen – maïs, tarwe, sojabonen en rijst – in die periode met gemiddeld 11 procent zou doen dalen, met een afbouwend effect van nog eens vijf tot tien jaar. ‘Het zou de grootste hongersnood in de gedocumenteerde geschiedenis overtreffen’, zegt Jonas Jägermeyr van het NASA Goddard Institute for Space Studies, die de studie leidde.

Volgens de studie zouden de gewassen het zwaarst worden getroffen in de noordelijke graanschuurregio’s van de Verenigde Staten, Canada, Europa, Rusland en China. Maar paradoxaal genoeg zouden zuidelijke regio’s veel meer honger lijden. Dat komt omdat veel ontwikkelde landen in het noorden enorme overschotten produceren, die grotendeels worden geëxporteerd naar landen in het Zuiden die zichzelf nauwelijks kunnen voeden. Als deze overschotten opdrogen, zouden ongeveer 70 grotendeels arme landen met een cumulatieve bevolking van 1,3 miljard mensen de voedselvoorziening met meer dan 20 procent zien dalen.

Reserves

Sommige nadelige effecten op gewassen zouden te wijten zijn van verschuivingen in neerslag en zonnestraling, maar de overgrote meerderheid zou volgens de studie het gevolg zijn van temperatuurdalingen. Gewassen zouden het meest lijden in landen ten noorden van 30 graden, simpelweg omdat de temperaturen daar lager zijn en de groeiseizoenen in het begin korter. Zelfs een bescheiden daling in de warmte van het groeiseizoen kan ertoe leiden dat gewassen moeilijk rijpen en vatbaar zijn voor dodelijke koudegolfjes. Als gevolg hiervan zou de oogst van maïs, ’s werelds belangrijkste graangewas, in de Verenigde Staten met bijna 20 procent en in Rusland met maar liefst 50 procent kunnen dalen. Tarwe en sojabonen, de tweede en derde belangrijkste granen, zouden ook sterk lijden. Rijst zou het beter doen, wegens verbouwd in sowieso warmere contreien, en koelere temperaturen kunnen zelfs de oogst van maïs in delen van Zuid-Amerika en Afrika verhogen. Maar dat zou volgens de studie weinig compenseren van de veel grotere dalingen in andere regio’s.

‘Een koeling veroorzaakt door een beperkt kernwapenconflict zou de voedselsystemen vier keer erger treffen dan alle eerder opgetekende wereldwijde landbouwverstoringen veroorzaakt door droogte, overstromingen of vulkaanuitbarstingen’

Aangezien veel ontwikkelde landen overschotten voor de export produceren, zouden hun overproductie en reserves hen ten minste een paar jaar kunnen uit de brand helpen voordat er tekorten ontstaan. Maar dit zou ten koste gaan van landen in het Zuiden. Ontwikkelde landen zouden vrijwel zeker exportverboden opleggen om hun eigen bevolking te beschermen, en tegen het jaar vier of vijf zouden veel landen die nu al worstelen met ondervoeding catastrofale daling van de voedselbeschikbaarheid zien. Somalië, Niger, Rwanda, Honduras, Syrië, Jemen en Bangladesh zouden volgens de makers van de studie het hardst worden getroffen.

Eerder heeft Jägermeyr de mogelijke effecten van de opwarming van de aarde op de landbouw bestudeerd. Maar, zegt hij, een plotselinge, door zelfs een beperkt kernwapenconflict veroorzaakte koeling, zou de voedselsystemen veel erger treffen: vier keer erger dan alle eerder opgetekende wereldwijde landbouwverstoringen veroorzaakt door droogte, overstromingen of vulkaanuitbarstingen.

Te dramatisch? Nou nee

Het lijkt erg dramatisch, maar de studie is eigenlijk nog aan de conservatieve kant. Ten eerste hebben India en Pakistan wellicht bommen die veel groter zijn dan de bommen die de wetenschappers in hun veronderstellingen gebruiken. Anderzijds laat de studie India (1,4 miljard inwoners) en Pakistan (212 miljoen inwoners) zelf buiten de gewasanalyses, om te voorkomen dat de directe effecten van een oorlog met de indirecte worden vermengd. Redelijkerwijs kan worden aangenomen dat de voedselproductie in wat na zo’n conflict overblijft in die twee landen in wezen tot nul zou dalen.

De wetenschappers hielden ook geen rekening met de mogelijke effecten van radioactieve neerslag, en al evenmin met de waarschijnlijkheid dat zwevend roet de stratosfeer zou doen opwarmen terwijl het oppervlak afkoelt. Dat zou er op zijn beurt voor zorgen dat ozon uit de stratosfeer verdwijnt, en dat zou voor meer ultraviolette straling zorgen die de mens en de landbouw nog meer zou schaden.

Kruitvat van de wereld

Veel experts beschouwen Pakistan en India al lang als de gevaarlijkste nucleaire spelers vanwege hun geschiedenis van bijna voortdurende conflicten over territorium en andere kwesties. India testte zijn eerste kernwapen in 1974 en Pakistan volgde in 1998. De twee landen hebben al vier conventionele oorlogen gehad, in 1947, 1965, 1971 en 1999, samen met een pak substantiële schermutselingen daartussenin. Onlangs zijn de spanningen in de omstreden regio Kashmir weer opgelaaid.

Pakistaanse en Indiase soldaten tijdens de dagelijkse sluitingsceremonie van de grenspost Attari-Wagah tussen Pakistan en India. Foto: AP Photo/Prabhjot Gill

Bill Clinton noemde Kashmir ooit ‘’s werelds gevaarlijkste plek’ omdat met elke ernstige crisis er het begin van een potentieel nucleair conflict dreigt. Zowel Pakistan als India claimen het hele gebied, waar voornamelijk moslims wonen.

Kashmir is omstreden sinds Brits-Indië in 1947 werd opgedeeld in een overwegend hindoeïstisch en een islamitisch deel. Dat verscheurde het bergachtige Kashmir. Er braken onmiddellijk gevechten over uit tussen de nieuwe landen India en Pakistan. Ze voerden er nog twee oorlogen over (1965 en 1999).

India heeft mooi genoeg van de door Pakistan gesteunde terreuraanslagen op zijn bodem. Islamabad blijft die overigens hardnekkig ontkennen. Maar het is algemeen geweten dat Pakistan een erg dubieus beleid voert aangaande moslimextremisten en jihadisten. Zo kon Osama Bin Laden bijvoorbeeld jarenlang in Pakistan wonen, niet eens zo verscholen en vlakbij een Pakistaanse militaire basis.

Ook de Taliban kan in het land redelijk makkelijk z’n ding doen. Ook tekenend is dat Islamabad weigert de terroristen te vervolgen die verantwoordelijk zijn voor de aanslag op een westers hotel in Mumbai waar 164 mensen bij omkwamen.

Never say never

India dreigt er ook voortdurend mee het internationale waterverdrag dat beide landen ooit ondertekenden eenzijdig opzeggen. De vijf rivieren die aan weerskanten van Punjab stromen wil hij blokkeren, zodat er geen druppel nog naar Pakistan vloeit. Pakistaanse boeren, die compleet afhankelijk van irrigatie zijn, kunnen hun oogsten in dat geval vergeten, en Pakistan zou zo flink in de problemen komen qua voedselvoorziening.

Het is niet dat de landen geen andere katten te geselen hebben. Bijna een kwart van de 1,3 miljard inwoners van India leven onder de armoedegrens van 1,90 dollar per dag. In Pakistan leven bijna 15 miljoen van de 212 miljoen inwoners in vreselijke omstandigheden. Kinderarbeid is er legio; tbc, malaria, hepatitis C en in Pakistan zelfs polio nemen niet af maar toe.

De makers van de studie die de impact van een kernwapenconflict tussen Pakistan en India modelleerden, benadrukken dat ze niet impliceren dat zo’n nucleair conflict imminent of zelf onvermijdelijk is. Maar het is belangrijk om te begrijpen wat er kan gebeuren en daarbij in het achterhoofd te houden dat zo’n scenario niet valt uit te sluiten. Dat lesje zouden we in deze tijden van Covid-19 toch wel moeten geleerd hebben.

Corona Virus Update

  • Wereld
  • Aantal
    besmettingen
    58.640.945
  • Aantal
    doden
    1.387.976
  • België
  • Aantal
    besmettingen
    558.779
  • Aantal
    doden
    15.618